.

Józef Derda Danuta Więcek

 

HARCERSKIE MIEJSCA PAMIĘCI

NA

ZIEMI WIELKOPOLSKIEJ

 

INFORMATOR

 

 

 

OD REDAKCJI

 

Wstęp dha hm Józefa Derdy zawiera dodatkowe informacje o pierwszym wydaniu

"Harcerskich Miejsc Pamięci" oraz o kolejnej części tej publikacji. Należy podkreślić walor redakcyjny pracy, dzięki czemu Czytelnik zorientowany jest w całości pracy.

W "Od Redakcji" pragnę zatem zwrócić uwagę na inny walor publikacji, dałem temu częściowo wyraz w poprzedniej pracy, mianowicie na jej aspekt dydaktyczno-pedagogiczny.

Minione 250 lat historii narodu polskiego i polskiej państwowości jest pełne burzliwych wydarzeń. Nasze "harcerskie" lata - począwszy od Skautingu w okresie zaborów, I wojnę światowej , II Rzeczypospolitej j i II wojny światowej wraz z okupacją niemiecką i rosyjską, dalej z dziejami Polski Ludowej, wreszcie z obecnymi aktualnymi latami - też było i jest pełne wydarzeń.

Jakąż wartość posiada - właśnie z punktu widzenia dydaktyczno - pedagogicznego - utrwalanie pamięci historycznej w postaci opracowań naukowych i popularno naukowych dla każdego pokolenia Polaków, a dla Harcerstwa w szczególności. Ich celem jest wychowanie społeczeństwa w duchu obywatelskim, a przede wszystkim młodzieży: pisane są po to , aby z ich treści dedukować przecież refleksję polityczną.. Należy tu podkreślić niezwykły trud badawczy druha Józefa Derdy w dociekaniu szczegółów informacyjnych osób i miejsc pamięci.

W naszym dorobku harcerstwa wielkopolskiego mamy już 27 pozycji Sprawozdań Komisji Historycznej - które tym celom służą.

Niemniej “Harcerskie Miejsca Pamięci”, to szczególny wyraz tej pamięci; pomniki, tablice, rzeźby, postumenty, groby z napisami, z informacjami - to najbardziej wizualne “skróty” pamięci historycznej. Są to “miejsca" refleksji na drogach naszego życia. Jeśli to jest na cmentarzu - to w tej wielkiej wspólnocie zmarłych - dopominamy się o ich pamięć. Żyli w naszej wspólnocie, walczyli o Jej Wolność, Niepodległość a w tej Niepodległości dawali przykład jak Jej służyć w dobie pokoju.

Podręcznik historii to wielka pamięć, a “Miejsca Pamięci" to okazja do organizowania apelu w ramach życia narodowego, z mobilizacją serc, wzruszeń i przywoływania obecności tych, którzy są już na Wiecznej Warcie.

Przypomnijmy tu sobie, teraz, w tej chwili, wszystkie nasze harcerskie wyprawy, po Ziemi naszej, - także w Tatrach w Zakopanem. I tam Stary Cmentarz, na którego murach jest niezapomniane wołanie:

“Ojczyzna to Ziemia i groby

Narody tracąc pamięć, tracą życie.

Zakopane pamięta"

My Harcerstwo Wielkopolskie - także pamiętamy, dziś, jutro, zawsze !

 

Edward Serwański

 

WSTĘP

 

Minęło już pięć lat od kiedy to, nakładem Komendy Chorągwi Poznańskiej ZHP, w ramach Sprawozdań Komisji Historycznej w Serii 11 Źródła jako zeszyt 3, w opracowaniu Józefa Derdy i Danuty Więcek, ukazała się publikacja pt. Harcerskie Miejsca Pamięci Chorągwi Poznańskiej ZHP.

Praca zawierała 73 zapisy miejsc pamięci - 25 grobów, 13 pomników, 22 tablic, 11 harcerskich ulic i 2 gmachy. Zapisy te zawierały pełną ich dokumentację wraz z bibliografią i wzbogacone były 54 ilustracjami. Bardzo niski nakład, wydrukowano zaledwie 150 egz., spowodował szybkie jego wyczerpanie. Wydawca nie spodziewał się takiego zainteresowania tematem i to nie tylko w środowisku harcerskim.

Praca nad ewidencją Harcerskich Miejsc Pamięci zapoczątkowana w 1987 r., mimo publikacji z 1991 roku trwała nadal. Efektem jej jest zebranie materiału dokumentacyjnego 205 takich miejsc, tj. 27 pomników, 55 tablic, 35 ulic harcerskich, 7 gmachów, 1 placu, 1 izby, 1 muzeum i 78 mogił. Ta sytuacja, tj. wyczerpanie nakładu z 1991 roku, wzrastające zainteresowanie tematem, posiadanie w ewidencji już tylu nowych miejsc, niejako zobowiązuje do podjęcia pracy nad drugim wydaniem znacznie poszerzonym i uzupełnionym omawianej na wstępie publikacji.

Jest to niestety aktualnie niemożliwe, głównie z powodów finansowych. Możliwe natomiast jest przygotowanie nie ilustrowanego informatora o Harcerskich Miejscach Pamięci na Ziemi Wielkopolskiej, tak na Ziemi Wielkopolskiej, a to dlatego, że w odróżnieniu od opracowania z 1991 r., które ograniczało się tylko do Ziemi Poznańskiej. W międzyczasie bowiem zaszły zmiany organizacyjne w Związku i na terenie Wielkopolski działa aktualnie jedna Chorągiew, a nie jak wówczas pięć.

Pierwszym celem Informatora będzie, jak sama nazwa wskazuje poinformowanie w bardzo skrótowej formie, niejako hasłowo, wszystkich zainteresowanych co i gdzie się znajduje, podane w układzie alfabetycznym według miejscowości.

Drugim celem może być usunięcie “białych plam”.

Z wielu miejscowości - hufców, nie ma żadnych informacji o harcerskich pomnikach, tablicach, ulicach, gmachach czy też mogiłach. Skądinąd natomiast wiadomo, że znajdują się one m.in. w takich miejscowościach jak np. Kalisz, Słupca, Zagórów, Chodzież, Odolanów czy też Wągrowiec.

 

Jest również okazja zwrócenia się z apelem do Komisji Historycznych, Kręgów Seniorów, Komendantek i Komendantów Hufców o pełniejsze włączenie się w ewidencjonowanie i dokumentowanie Harcerskich Miejsc Pamięci

Czuwaj !

 

Józef Derda

 

Poznań w listopadzie 1996 roku

 

BABIAK

 

Tablica poświęcona “HARCERKOM, HARCERZOM I DZIECIOM WALCZĄCYM W LATACH 1914 - 1956” , umieszczona przy Pomniku Poległych w II wojnie światowej, znajdującym się przy Placu Wolności.

Odsłonięta i poświęcona 11 listopada. 1994 r. M-140

 

BUK

 

Pomnik poświęcony “HRCERZOM SZARYCH SZEREGÓW I BOHATEROM WALK O WOLNOŚĆ” ... , oznakowany znakiem Polski Walczącej.

Usytuowany jest przed budynkiem Szkoły Podstawowej nr 1 przy ul. Szarych Szeregów.

Odsłonięty 1 września 1979 r. M-28

 

Tablica informująca, że " W TYM DOMU MIESZKAŁ PHM. TADEUSZ

WOJTCZAK UR 1.4.1915 r. KOMENDANT OŚRODKA ZHP, SZARYCH SZEREGÓW W BUKU ZGŁADZONY W GROSS-ROSEN 20.02.1944” . . .

Umieszczona jest na ścianie budynku nr 2 przy placu Przemysława.

Odsłonięta 28 czerwca 1985 r. M-27

 

Ulica Szarych Szeregów, pod tabliczką znamionową ulicy taka oto informacja.: “KRYPTONIM ZWIĄZKU HARCERSTWA POLSKIEGO PODCZAS II WOJNY ŚWIATOWEJ NA TERENIE BUKU ORGANIZACJA DZIAŁAŁA W LATACH 1940 - 1945 WYKONUJĄC MAŁY SABOTAŻ PROWADZIŁA AKCJE OŚWIATOWE I PRACE WYCHOWAWCZE WŚRÓD MŁODZIEŻY". Usytuowana jest między ul. Szkolną a

K. Świerczewskiego.

Nazwę nadano 1 września 1979 r. M-29

 

 

 

Cmentarz św. Rocha u1. Dobieżyńska 27

 

Mogiła miejsce wiecznego spoczynku Danieli Piątkowskiej (1910-1946) - nauczycielki, drużynowej drużyny im. Orląt Lwowskich, opiekunki harcerek, Komendantki Oddziału Sanitarnego Zielonego Krzyża, który wchodził w skład II batalionu Armii Krajowej podczas II wojny światowej. Zmarła w 1946 r. po wypadku motocyklowym, który miał miejsce na obozie harcerskim. Mogiła znajduje się w części środkowej cmentarza i oznakowana jest krzyżem harcerskim. M-51

 

Mogiła symboliczna Tadeusza Wojtczaka (1915-1944) podharcmistrza, organizatora i Komendanta Szarych Szeregów w Buku, aresztowanego w 1943 r., więzionego we Forcie VII w Poznaniu, a następnie wywiezionego do obozu koncentracyjnego w Gross-Rosen wraz z grupą 23 instruktorów i harcerzy z komendy Ul. Przemysław zginął w dniu 20 lutego 1944 r.

Mogiła znajduje się w części zachodniej cmentarza i oznakowana jest krzyżem harcerskim. M-48

 

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Stefana Mirskiego /1900-1987/ harcerza, współzałożyciela powstałej w kwietniu 1916 r. Drużyny Skautów im. Bartosza Głowackiego w Buku. Powstańca Wielkopolskiego. Uczestnika walk w 1920 roku.

Mogiła znajduje się w części zachodniej cmentarza i oznakowana jest krzyżem harcerskim.

M-53

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Alfreda Przeniczki /1929-1977/, harcmistrza, drużynowego Drużyny im. phm. Tadeusza Wojtczaka, członka Rady Hufca, przewodniczącego Oddziału PTTK w Buku.

Mogiła znajduje się w części środkowej cmentarza i oznakowana jest krzyżem harcerskim. M-50

 

Cmentarz przy kościele Św. Krzyża .

 

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Waleriana Szajka / 1931-1976/,

bojownika Szarych Szeregów, aresztowanego w 1947 r. wraz z członkami Kierownictwa Szarych Szeregów w Buku. Oskarżonego o przechowywanie broni zgromadzonej w okresie okupacji niemieckiej. Po wyroku na 12 lat, przebywającego w zakładach karnych w Strzelcach Opolskich i we Wrocławiu. W wyniku amnestii ułaskawionego i zwolnionego w 1959 roku. Umarł na zawał serca 1.8.1976 r. .

Mogiła oznakowana jest krzyżem harcerskim. M-49

BŁAŻEJEWO

 

Pomnik - obelisk ufundowany " W HOŁDZIE POLSKIM ŻOŁNIERZOM I HARCERZOM KTÓRZY ODDALI SWOJE ŻYCIE ZA WIARĘ I OJCZYZNĘ,.

Usytuowany jest przy miejscowym Kościele.

Odsłonięty i poświęcony we wrześniu 1989 r. M- brak

 

CZEMPIŃ

 

Tablica - poświęcona hm. Florianowi Marciniakowi, pierwszemu Naczelnikowi Szarych Szeregów / 1915-1944/.

Usytuowana jest przy ul. Kolejowej /obok przystanku P.K.S. / na obelisku z kamienia.

Odsłonięta 2 października 1982 r. M-30

Tablica - poświęcona pamięci hm Floriana Marciniaka pierwszego Naczelnika Szarych Szeregów i jego żony Zofii z Broniewskich.

Umieszczona w 1986 r. na grobowcu Rodziny Marciniaków - cmentarz parafialny przy ul. Poznańskiej - Przedmieście.

Grobowiec znajduje się przy głównej drodze cmentarza, przed krzyżem i grobami zasłużonych - strona prawa. M- 117

 

Ulica - Floriana Marciniaka, /1915-1944/ hm., pierwszego Naczelnika Szarych Szeregów. Znajduje się w pobliżu centrum miasta, sąsiadując z ul. Powstańców Wielkopolskich i osiedlem domków jednorodzinnych.

Nazwę nadano 28 czerwca 1979 r. M-32

 

 

DZIERZBIN

 

Tablica - poświęcona “Patronowi SZKOŁY PODSTAWOWEJ W DZIERZBINIE SZARYM SZEREGOM"..., umieszczona jest na dużym polnym głazie, usytuowanym obok budynku Szkoły Podstawowej w Dzierzbinie.

Odsłonięta i poświęcona 25 września 1994 r. M-136

 

Szkoła Podstawowa - im. Szarych Szeregów

Imię nadano 25 września 1994 r. M-137

DĘBOWO gm. Sadki

 

Mogiła zbiorowa - w której m.in. spoczywają: Stanisław Brungart, kapral i Władysław Dutkowski, szeregowiec - skauci IV Poznańskiej Drużyny Skautowej im. Władysława Jagiełły - powstańcy wielkopolscy, polegli w dniu 9 lutego 1919 roku w walkach koło Nakła nad Notecią w pobliżu wsi Anieliny. Pochowani zostali na cmentarzu parafialnym we wsi Dębowo gmina Sadki, woj. bydgoskie. Mogiła oznakowana jest pamiątkową okolicznościową tablicą, ufundowaną w dniu 28 IV 1985 roku przez 4 Poznańską Drużynę Harcerzy im. Władysława Jagiełły. M-185

 

GNIEZNO

 

Pomnik - kompleks pomnikowy nad mogiłą 105 obywateli m. Gniezna, w której spoczywają również doczesne szczątki 14 harcerzy z Szarych Szeregów. Kompleks pomnikowy znajduje się na cmentarzu przy ul. Witkowskiej nr 64.

Odsłonięty i poświęcony w listopadzie 1946 r. M-40

 

Pomnik - kwatera grobów Powstańców Wielkopolskich, monument otacza 46 mogił powstańców, a wśród nich znajduje się 8 mogił, w których spoczywają skauci -powstańcy z 1 Drużyny Skautów “Lech” z Gniezna.

Pomnik usytuowany jest w wydzielonej kwaterze grobów powstańców na cmentarzu Św. Piotra przy ul. Powstańców Wielkopolskich.

Odsłonięcie i poświęcenie nastąpiło w 1958 r.

Pomnik jest rekonstrukcją zniszczonego przez Niemców w 1940 r. przedwojennego obelisku, wzniesionego w 1923 roku. M-39

 

Pomnik - poświęcony ...”HARCERZOM ZIEMI GNIEŹNIEŃSKIEJ POMORDOWANYM I POLEGŁYM ZA OJCZYZNĘ” ... , usytuowany jest na skwerze u zbiegu ulic Żwirki i Wigury a ks. Prymasa Stefana Wyszyńskiego.

Odsłonięty 20 września 1986 r. M-38

 

Tablica - upamiętniająca 80 rocznicę Gnieźnieńskiego Harcerstwa, umieszczona jest na frontonie kościoła pw. Świętego Jerzego - po lewej stronie głównego wejścia.

Odsłonięta i poświęcona 24 kwietnia 1993 r. M-122

 

Grób - rodziny Krysińskich, w którym spoczywa Józef Krysiński /1897-1965/ harcmistrz, harcerz od 1913 r., kolejno drużynowy 1 Drużyny Skautów, komendant Miejscowej Komendy Drużyn, Hufca Powiatowego i członek komendy Hufca Gniezno.

Grób znajduje się na cmentarzu Św. Piotra przy ul. Powstańców Wielkopolskich.

M-42

Mogiła -miejsce wiecznego spoczynku Franciszka Szeszuły /1907-1962/ harcmistrza, przybocznego Hufca Gniezno, drużynowego Drużyny im. Henryka Sienkiewicza i w latach 1946-1950 oraz 1956-1959 Komendant Hufca Gniezno.

Mogiła znajduje się na cmentarzu Św. Krzyża przy u1. Świętokrzyskiej i oznakowana jest krzyżem harcerskim. M-43

GORZYCE

 

Pomnik - umieszczona na nim tablica w kształcie krzyża harcerskiego informuje, iż “TUTAJ W GORZYCACH 4.V.l915 URODZIŁ SIĘ SYN ZIEMI CZEMPIŃSKIEJ ~ FLORIAN MARCINIAK WSPÓŁTWÓRCA I PIERWSZY NACZELNIK SZARYCH SZEREGÓW ..."

Usytuowany jest nieopodal szosy na terenie stanowiącym własność rodziny Marciniaków.

Odsłonięty i poświęcony 19 lutego 1994 r. M-152

 

GOŁĘBIN STARY

 

Tablica - poświęcona Florianowi Marciniakowi /1915-1944/ harcmistrzowi, pierwszemu Naczelnikowi Szarych Szeregów.

Usytuowana jest na ścianie budynku Szkoły Podstawowej, której uczniem był swego czasu Florian Marciniak.

Odsłonięta 27 września 1969 r. M-31

 

Tablica - informująca, że Szkoła Podstawowa w Gołębinie Starym /nowa szkoła/ przyjęła w dniu 19. 11. 1994 r. za patrona harcmistrza Floriana Marciniaka - umieszczona w hallu tejże Szkoły z następującym tekstem: "FLORIAN MARCINIAK NACZELNIK SZARYCH SZEREGÓW ur. GORZYCE 4.5.1915 ZM. GROSS - ROSEN 20.2.1944 PATRON SZKOŁY".

Odsłonięta 19 lutego 1994 r. M-151

 

Szkoła Podstawowa - im. Floriana Marciniaka

Imię nadano 19 lutego 1994 r. M-151

 

GRODZISK WLKP.

 

Tablica - informująca, że " W TYM GIMNAZJUM W LATACH 1934 - 1939 WYKŁADAŁ I BYŁ DRUŻYNOWYM HARCMISTRZ JAN SKRZYPCZAK "ILSKI" KOMENDANT WIELKOPOLSKIEJ CHORĄGWI SZARYCH SZEREGÓW W OKRESIE OKUPACJI. ZGINĄŁ 20 LUTEGO 1944 ROKU W GROSS ROSEN ... , usytuowana jest na cokole przy Liceum Ogólnokształcącym przy ul. 3 Maja.

Odsłonięta 20 lutego 1986 r. M-33

 

JAROCIN

 

Tablica - informująca, że ... " W TYM DOMU 3 MAJA 1913 ROKU ODBYŁA SIĘ l-SZA ZBIÓRKA SKAUTÓW JAROCIŃSKICH "... , umocowana jest na budynku przy ul. Wrocławskiej nr 23 - po lewej stronie wejścia głównego.

Odsłonięta 3 Maja 1994 r. M-131

 

KOŚCIAN

 

Pomnik - zespół pomnikowy poświęcony harcmistrzowi Florianowi Marciniakowi pierwszemu Naczelnikowi Szarych Szeregów.

Usytuowany jest na placu Szarych Szeregów w ciągu ulicy ks. Bączkowskiego.

Odsłonięty 10 maja 1986 r.

Tabliczki z napisami “PASIEKA", “ZOŚKA", “PARASOL" oraz znak Polski Walczącej umieszczone zostały na murku okalającym w części pomnik w dniu 28 września

1992 r. M-114

Pomnik - poświęcony “PAMIĘCI KOŚCIAŃSKICH HARCERZY, KTÓRZY

SWE ŻYCIE ODDALI ZA OJCZYZNĘ" ... , znajduje się na skwerze, pośrodku Placu Niezłomnych.

Odsłonięty 4 czerwca 1982 r. M-115

 

Tablica - poświęcona pamięci Józefa Kamińskiego /1895-1962/ Drużynowego 1 Drużyny Harcerzy im. Jana III Sobieskiego. Dowódcy Kompanii Rezerwy Skautowej w Powstaniu Wielkopolskim 1918/19. Umocowana jest na murze, na prawo od głównego wejścia do Domu Rzemiosła przy ul. Rzemieślniczej.

Odsłonięta 25 września 1987 r. M.-134

 

Tablica - ufundowana - , “NA PAMIĄTKĘ CZYNU POWSTAŃCZEGO ZDOBYCIA BRONI Z KOSZAR PRUSKICH PRZEZ REZERWĘ SKAUTOWĄ 29/30 GRUDNIA 1918 R."... , umieszczona jest na murze przylegającym do nieczynnej bramy Woj. Szpitala dla Nerwowo - Psych. Chorych od strony zbiegu ulicy Kilińskiego z Placem Paderewskiego.

Odsłonięta 29 grudnia 1993 r. M-132

 

Tablica - informująca, że “FRANCISZEK MASZTALERZ - POWSTANIEC WIELKOPOLSKI UR 1.1.1899 w KOŚCIANIE HARCERZ DRUŻYNY JANA III SOBIESKIEGO ZGINĄŁ W WALKACH POD RYDZYNĄ 11.1.1919. PIERWSZY MIESZKANIEC KOŚCIANA, KTÓRY ODDAŁ SWE ŻYCIE W POWSTANIU WIELKOPOLSKIM"... , umieszczona jest na ścianie narożnego budynku przy ul. Masztalerza, naprzeciw kościoła farnego.

Odsłonięta 9 maja 1983 r. M-133

 

Tablica - informująca , że “W DOMU TYM MIEŚCIŁA SIĘ W LATACH 1917-1919 KOMENDA POLSKIEJ ORGANIZACJI WOJSKOWEJ NA OKRĘG KOŚCIAN. POWSTAŁA Z INICJATYWY HARCERZY " ... Wmurowana w 20-lecie Niepodległości Polski. Umieszczona jest na frontowe j ścianie narożnej kamienicy , Rynek 32. M-135

 

Plac - Szarych Szeregów - na którym usytuowany jest Zespół Pomnikowy poświęcony hm. Florianowi Marciniakowi pierwszemu Naczelnikowi Szarych Szeregów.

Nazwę nadano 29 11 1989 r., a w dniu 27 IV 1990 r. zmieniono na Skwer Szarych Szeregów. M-154

 

Ulica - Franciszka Masztalerza - znajduje się na Starym Mieście i łączy ulicę Szpitalną z prawym ramieniem rzeki Obry.

Franciszek Masztalerz - Powstaniec Wielkopolski ur. 1.1.1899 w Kościanie, harcerz drużyny Jana III Sobieskiego.

Zginął w walkach pod Rydzyną 11.1.1919 r. Pierwszy mieszkaniec Kościana, który oddał swe życie w Powstaniu Wielkopolskim.

Nazwę ulicy nadano w 1928 roku w grudniu podczas uroczystości związanych z 10 rocznicą Powstania Wielkopolskiego. M-141

 

KOŁO

 

Tablica - poświęcona ... “HARCERKOM I HARCERZOM KTÓRZY ODESZLI NA WIECZNĄ WARTĘ" ... umieszczona jest we wnętrzu kościoła p.w. M.B. Częstochowskiej przy ul. Bliznej.

Odsłonięta i poświęcona wraz ze znajdującym się nad nią obrazem Świętego Jerzego w dniu 22 lutego 1994 roku. M-149

 

Cmentarz przy u1. Ks. Józefa Poniatowskiego

 

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Stefana Karłupskiego /1948-1983/ instruktora ZHP, w latach 1967-1981 drużynowego D.H. im. Bolesława Chrobrego w Kole, w latach 1981-1983 Komendanta Hufca w Kole. Zmarł 20 X 1983 roku.

Mogiła oznakowana jest tablicą z nałożonym na nią metalowym krzyżem harcerskim i rytym złotym napisem - “INSTRUKTOR ZHP KOMENDANT HUFCA W KOLE W LATACH 1981-1983”. M-144

 

Grób - rodziny Kalińskich, w którym spoczywa Marian Kaliński /1908-1989/. podharcmistrz, od 1918 r. członek 2 D.H. im. Waleriana Łukasińskiego w Kole, w latach 1923-1924 założyciel i drużynowy 3 D.H. im. ks. Józefa Poniatowskiego. W latach trzydziestych członek Koła Przyjaciół Harcerzy, a w latach 1947 - 1948 Komendant Hufca Koło. Zmarł 10 VI 1989 roku.

Grób znajdujący się w nowej części cmentarza oznakowany jest tablicą z nałożonym na nią metalowym krzyżem harcerskim i rytym złotym napisem - “INSTRUKTOR ZHP KOMENDANT HUFCA KOŁO W LATACH 1945 - 1948”. M-146

 

Mogiła - symboliczna, upamiętniająca Tadeusza Kosmalskiego /1905-1940/ podharcmistrza, harcerza Od 1917 roku w 2 D.H. im. Waleriana Łukasińskiego, w latach 1923-1924 zastępca. Hufcowego w Kole. W 1925 r. otrzymał maturę i ukończył podchorążówkę i studia farmaceutyczne.

Mogiła oznakowana jest tablicą z nałożonym na nią metalowym krzyżem harcerskim i rytym złotym napisem - “GRÓB SYMBOLICZNY ŚP. TADEUSZ KOSMALSKI PODHARCMISTRZ PPOR. SAN. FARM. UR 20.V.1905 W KOLE. WIĘZIEŃ KOZIELSKA ZAMODROWANY W KATYNIU”. M-145

 

KONIN

 

Pomnik - Stacja Harcerska Polskiej Drogi Krzyżowej - poświęcony harcerzom Ziemi Wielkopolskiej, którzy stracili życie w obronie Ojczyzny. Pomnik zbudowano z jasnego granitu w kształcie trapezu z krzyżem harcerskim u szczytu. Poniżej niego słowa: OJCZYZNA NAUKA CNOTA oraz data 1912 - 1992. Ramionami wpleciony jest z innymi stacjami Polskiej Drogi Krzyżowej. “Droga” usytuowana jest obok kościoła p.w. Św. Maksymiliana Kolbego przy ulicy noszącej Jego imię.

Odsłonięty i poświęcony w dniu 3 maja 1992 roku. M-186

Tablica - poświęcona pamięci tych, którzy “W DNIU 11 LISTOPADA 1918 R. POLEGLI OD NIEMIECKICH KUL MIESZKAŃCY KONINA: JAN PRYMUS lat 16, KAZIMIERZ PIOTROWSKI lat 15, ALEKSANDER NOWICKI lat 16, KAZIMIERZ MOSICA lat 16, KAZIMIERZ PAWLICKI lat 24, MARIANNA MIKULSKA lat 30". Jeden z nich, Jan Prymus, był zastępowym w Drużynie Skautowej im. Jana III Sobieskiego w Koninie, jak i pozostali wymienieni na tablicy, był także uczniem Szkoły Handlowej.

Tablica zamocowana jest na frontowej ścianie budynku przy Placu Wolności nr 16 - Stary Konin. Prawdopodobnie została odsłonięta i poświęcona tuż po tragedii w listopadzie 1918 roku. M-187

 

Tablica - informująca iż , “W TYM BUDYNKU W 1915 ROKU POWSTAŁY PIERWSZE DRUŻYNY HARCERSKIE” , ufundowana została “W HOŁDZIE POLEGŁYM HARCERKOM I HARCERZOM W WALCE O NIEPODLEGŁOŚĆ OJCZYZNY W 80 -tą ROCZNICĘ POWSTANIA KONIŃSKIEGO HARCERSTWA". Umieszczona jest ona na frontonie najstarszego budynku w Koninie Jana Zemełki, przy Placu Wolności nr 16.

Odsłonięta i poświęcona w czerwcu 1995 roku. M-188

 

Ulica - Kazimierza Błaszaka /1919-1942/, harcerza 1 Drużyny Harcerzy im. Tadeusza Kościuszki - Gimnazjalnej - w Koninie.

Podchorążego 29 pułku piechoty Strzelców Kaniowskich w Kaliszu uczestnika wojny obronnej w 1939 roku, z-cy Komendanta Związku Walki Zbrojnej na miasto Konin. Aresztowany przez Niemców w październiku 1941 roku za działalność konspiracyjną, w 1942 roku skazany na karę śmierci i stracony w obozie przejściowym w Inowrocławiu.

Ulica znajduje się na IV Osiedlu i łączy ulicę Kolejową z Aleją 1 Maja.

Ulicy nazwę nadano z inicjatywy Towarzystwa Przyjaciół Konina i brata zamordowanego na początku lat sześćdziesiątych. M-189

 

Ulica - Harcerska - znajduje się na V Osiedlu i jest przedłużeniem ul. Okólnej i dochodzi do ul. Stanisławowskiej.

Nazwę nadano z inicjatywy Komendy Hufca, uchwałą M R N Konina nr 34/85 z dnia 28.3.1985 roku. M-190

 

Ulica - Izabeli Łopuskiej /1908-1944/ harcerki 1 Drużyny Harcerek im. Emilii Plater - Gimnazjalnej - w Koninie - lekarza chirurga, drużynowej 2 Warszawskiej Drużyny Starszoharcerskiej. W czasie okupacji niemieckiej była aktywna w konspiracyjnej służbie wywiadowczej i sabotażowej, kolejno w Służbie Zwycięstwu Polski, Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej , ps. “Marta" i “dr Marta". Jej szlak kurierski prowadził na Węgry i teren III Rzeszy. Działała pod różnymi nazwiskami. Przydzielona była do VII Oddziału Komendy Głównej Armii Krajowej. Aresztowana przez gestapo 15 maja 1944 roku. Torturowana nie zdradziła współtowarzyszy. Rozstrzelana została w murach Getta dnia 26 lipca 1944 r.

Ulica znajduje się na Osiedlu Jana Zemełki i łączy ul. Jana Zemełki z ul. Szpitalną. Nazwę ulicy nadano z inicjatywy społeczeństwa m. Konina uchwałą MRN nr 71/82 z dnia 28 IV 1982 roku. M-191

 

Ulica - Jana Augustynowicza / 1919-194/ harcerza 1 Drużyny Harcerzy im. Tadeusza Kościuszki - Gimnazjalnej - w Koninie. Podchorążego 29 Pułku Piechoty Strzelców Kaniowskich w Kaliszu w czasie okupacji niemieckiej komendant Związku Walki Zbrojnej na m. Konin. Aresztowany w październiku 1941 roku pod zarzutem “zdrady stanu". Torturowany nie zdradził i nie obciążył nikogo z pozostałych członków ZWZ.

Ulica znajduje się na Osiedlu Jana Zemełki i jest boczną /bezprzelotową/ od ul. Jana Zemełki.

Nazwę ulicy nadano z inicjatywy Towarzystwa Przyjaciół Konina uchwałą MRN nr 71/82 z dnia 28 IV 1982 roku. M-l92

 

Ulica - Szarych Szeregów - znajduje się na Starówce, zaczyna się od ul. Kopernika, przecinając ulice Kilińskiego, 3 Maja, Wodną, a kończy się na wale ks. Maksymiliana Tarejwy.

Przemianowania ulicy Związku Walki Młodych na ul. Szarych Szeregów dokonano na podstawie uchwały nr 209 Rady Miejskiej w Koninie z dnia 25 X 1992 roku.

M-193

 

Grób - małżeństwa Walusiaków, w którym spoczywa Janina Walusiak z domu Szymczakówna /1903-1984/, harcmistrzyni - od początku lat dwudziestych do 1939 r. Komendantka Żeńskiego Hufca. ZHP w Koninie. Wybitna postać przedwojennego harcerstwa. Długoletnia drużynowa i opiekunka. 2 Drużyny Harcerek im. Marii Konopnickiej w Koninie. Komendantka Pogotowia Wojennego Harcerek we wrześniu 1939 r. Porucznik Wojska Polskiego, członek Koła Przyjaciół Harcerstwa. W dniu 25 IX 1992 r. - w uznaniu jej zasług wmurowano metalowy krzyż harcerski w górnym lewym rogu tablicy nagrobnej.

Grób znajduje się na cmentarzu komunalnym przy ul. Staromorzysławskiej, w pierwszej alejce za kaplicą , drugi grób po prawej. M-198

 

Cmentarz parafialny ul. Kolska. - Stary Konin

 

Mogiła - małżeństwa. harcerskiego, w której spoczywają:

- Leokadia. Jarominiak /1904-1992/ nauczycielka, wychowawczyni kilku pokoleń młodzieży, harcerka, w latach dwudziestych drużynowa Drużyny Harcerek - Gimnazjalnej - w Koninie,

- Wojciech Jarominiak /1904-1974/, harcmistrz, skaut od 1917 roku w latach 1920-1923 drużynowy 2 Drużyny Harcerskiej im. Jana III Sobieskiego - Rzemieślniczej - w Koninie. Na przełomie lat trzydziestych komendant Pożarniczej Drużyny Harcerzy, opiekun 2 D.H. Żeglarskiej, w którą przekształciła się “Rzemieślnicza", jednocześnie wiceprezes Ligi Morskiej i Kolonialnej. W latach 1935-1936 drużynowy 1 Drużyny Harcerzy im. Tadeusza Kościuszki - Gimnazjalnej - oraz referent organizacyjny Komendy Hufca w Koninie. Wybitny i zasłużony działacz harcerski. Jako ochotnik bierze udział w 1920 roku w wojnie bolszewickiej, ranny w przewrocie majowym w 1926 r. Uczestnik wojny obronnej w 1939 roku. W 1940 roku wysiedlony wraz z rodziną do Biłgoraja, tam został żołnierzem Armii Krajowej ps. “Sfinks". Kwatermistrz Obwodu do czerwca 1944 roku.

Mogiła znajduje się w czwartej alejce z lewej strony, idąc w górę od bramy cmentarnej (trzecia mogiła z prawej strony). M-l94

 

Grób - rodziny Prymusów, w którym spoczywa Jan Prymus /1902-1918/ zastępowy Drużyny Skautowej im. Jana III Sobieskiego. Uczeń Szkoły Handlowej. Poległ w dniu 11 listopada 1918 roku od kul oddziału wojska niemieckiego, który oddał salwę karabinową z ul. Zielonej / obecnie Wiosny Ludów/ do gromadzącej się młodzieży na miejskim rynku obok budynku Szkoły Handlowej. Zginęło wtedy 6 osób, pochowanych wówczas we wspólnej mogile. Doczesne szczątki Jana Prymusa ekshumowano i złożono w rodzinnym grobie. Znajduje się on, idąc w górę od bramy cmentarnej w czwartej alejce z lewej strony /piętnasty grób/. M-l95

 

Grób - rodziny Studzińskich, w którym spoczywa Antoni Studziński /1909-1993/, harcmistrz w latach 1938 - 1939 i 1945 - 1949 - hufcowy Konińskiego Hufca Harcerzy. Od jesieni 1939 roku komendant konspiracyjnej Narodowej Organizacji Wojskowej na m. Konin ps. “Żubr”, po rozłamie w tej organizacji był w Narodowych Siłach Zbrojnych, później w Armii Krajowej. Z wykształcenia i zawodu geodeta, z zamiłowania archeolog i kronikarz - historyk. Na wszystkich tych kierunkach miał osiągnięcia. Interesował się również zabytkami. Był współzałożycielem Muzeum Regionalnego PTTK.

Grób znajduje się w górnym narożniku cmentarza od strony zachodniej, około 18 m. w prawo od pomnika pomordowanych w 1945 r.

Oznaczony jest odlanym w metalu krzyżem harcerskim oraz emaliowaną fotografią w mundurze instruktorskim. M - 196

Mogiła - w której spoczywa Władysław Bławata /1901 - 1977/ - harcerz w latach dwudziestych, członek 1 Drużyny Harcerzy im. Tadeusza Kościuszki w Koninie. W okresie okupacji niemieckiej. Z-ca komendanta ZWZ - AK Obwodu “Krzywda” na powiat Konin, ps. “Lasota”. Aresztowany przez Gestapo wiosną 1942 roku wraz z 7 członkami Obwodu AK. Więzień kilku obozów koncentracyjnych, przetrwał tortury w Poznaniu i w Rawiczu. Wyrokiem sądu niemieckiego “za zdradę stanu”, skazany na 5 lat obozu karnego. Po powrocie do kraju opisał swoje wspomnienia pt. “Wróciłem z piekła" i opublikował je w 1964 roku w miejscowej prasie. Podjął działalność społeczną w wielu związkach i stowarzyszeniach. Przewodniczył Miejskie j Radzie Narodowe j w Koninie. Zmarł 19 III 1977 roku.

Mogiła znajduje się w drugiej alejce po prawej stronie, idąc w górę od bramy cmentarnej (20 mogiła) M-l97

 

Mogiła - symboliczna, Jana Augustynowicza /1919-1942/, harcerza 1 Drużyny Harcerzy im. Tadeusza Kościuszki - Gimnazjalnej w Koninie. Podchorąży 29 Pułku Piechoty Strzelców Kaniowskich w Kaliszu. W okresie okupacji niemieckiej komendant Związku Walki Zbrojnej na m. Konin. Aresztowany w październiku 1941 roku pod zarzutem “zdrady stanu". Torturowany, nie zdradził i nie obciążył nikogo z pozostałych członków ZWZ. Zamordowany w 1942 roku w obozie przejściowym w Inowrocławiu. Ciała nie odnaleziono.

Symboliczna mogiła znajduje się w pierwszej alei po lewej stronie od bramy cmentarnej /trzecia mogiła/. W niedługim czasie będzie oznakowana odlanym w metalu krzyżem harcerskim. M-l99

 

KÓRNIK

 

Pomnik - upamiętniający powstanie w 1913 roku Kórnickiej Drużyny Skautowej im. księcia Józefa Poniatowskiego. Znajduje się przy ul. Harcerskiej /dawnej Słoneczna/.

Odsłonięty w dniu 17 września 1988 roku. M-44

KĘPNO

 

Grób - rodziny Depczyńskich, w którym spoczywa Mieczysław Depczyński /1895 - 1975/, założyciel Drużyny im. Stefana Czarnieckiego w Poznaniu, późniejszej 7 Poznańskiej Drużyny Harcerzy, a następnie 7 hufca Poznań - Jeżyce. Powstaniec Wielkopolski, działacz niepodległościowy i społeczny. W czasie II wojny światowej aresztowany przez gestapo przebywał w więzieniach Kępna, Wrocławia i Rawicza. Po wojnie działacz wielu organizacji społecznych. Opracował historię regionu kępińskiego. Zmarł w 1975 roku.

Grób znajduje się na cmentarzu parafialnym w Kępnie przy ul. Sienkiewicza i oznakowany jest krzyżem harcerskim. M-92

 

KŁECKO

 

Tablica - ufundowana “ W 60-tą ROCZNICĘ POWSTANIA ZHP W KŁECKU PAMIĘCI ZAŁOŻYCIELI" ... “ORAZ W HOŁDZIE POLEGŁYM DRUHOM W OBRONIE OJCZYZNY W 1939 R. ", usytuowana jest na ścianie, po lewej stronie wejścia głównego do Szkoły Podstawowej im. Obrońców Kłecka, ul. Gnieźnieńska l.

Odsłonięta w dniu 13 września 1992 r. M-142

 

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku: Sylwestra Śliwińskiego /1922-1939/ zastępowego 9 D.H., Stanisława Mężyńskiego /1922-1939/, zastępowego 9 D.H. i Waleriana Mężyńskiego /l920-l939/ drużynowego 9 Drużyny Harcerzy im. Mieszka I w Kłecku. Wszyscy wymienieni zginęli w obronie Kłecka we wrześniu 1939 roku.

Mogiła znajduje się na cmentarzu w Kłecku w rejonie pomnika Powstańców Wielkopolskich i oznakowana jest krzyżem harcerskim. M-41

 

KŁODAWA

 

Grób - rodziny Michalaków, w którym spoczywa Helena Michalak /1897-1987/, harcmistrzyni, członkini Związku od 1918 roku, w latach 1923 - 1949 Komendantka Hufca Żeńskiego w Kole.

Grób znajdujący się na cmentarzu w Kłodawie oznakowany jest tablicą z nałożonym na nią metalowym krzyżem harcerskim i rytym złotym napisem - “ŚP. D-HNA HELENA MICHALAK HARCMISTRZ W LATACH 1923-1956 KOMENDANTKA HUFCA ŻENSKIEGO ZHP W KOLE. ŻYŁA LAT 91 ZMARŁA 16 II 1987 R. HARCERKI I HARCERZE".

Uwaga: na tablicy jest pomyłka winno być w latach 1923-1949 M.-143

 

KOBYLIN

 

Tablica - poświęcona " HARCERZOM 1932 - 1939 SZARYM SZEREGOM 1940 -1945 W 60 ROCZNICĘ ZAŁOŻENIA 14 DRUŻ. .IMIENIA ZAWISZY CZARNEGO W KOBYLINIE" zamocowana jest na dużym głazie usytuowanym pomiędzy ulicami (???)

Odsłonięta i poświęcona w dniu 3 maja 1992. M-brak

LESZNO

 

Pomnik - poświęcony : Batalionom Obrony Narodowej Kościana, Leszna, Rawicza, Straży Granicznej, Związkowi Harcerstwa Polskiego - Obrońcom Ojczyzny. Z prawej strony części głównej pomnika duża metalowa lilijka harcerska.

Pomnik usytuowany jest przy skrzyżowaniu ulic 17 Stycznia i Grunwaldzkiej.

Odsłonięty w dniu 9 maja 1987 roku. M-98

 

Tablice - ufundowane “TYM KTÓRZY ODDALI ŻYCIE SWOJE W OFIERZE ZA BOGA I POLSKĘ 1939-1945", umieszczonych jest na nich 147 nazwisk, daty ich życia oraz miejsca, w których ponieśli śmierć. Pod tablicami znajdują się cztery odlane w brązie krzyże harcerskie, mające upamiętnić nazwiska 4 harcerzy Tajnej Siódemki, zamordowanych w więzieniach niemieckich, których mogił nie ma na leszczyńskim cmentarzu - Stefana Maćkowiaka, Stanisława Płócienniczaka, Witolda Solla i Józefa Zasiecznego.

Tablice znajdują się na ścianie zachodniej kaplicy cmentarnej, cmentarza parafialnego przy ul. Kąkolewskiej.

Odsłonięte i poświęcone 1 listopada 1978 roku. M.-96

Cmentarz parafialny przy ul. Kąkolewskiej

 

Grób - rodziny Bączkowskich, w którym spoczywa harcmistrz Bogusław Bączkowaki /1926-1978/ - nauczyciel i felczer medycyny, członek referatu specjalności i techniki hufca, działał w komisji rewizyjnej hufca, należał do kręgu instruktorskiego im. hm Tadeusza Solli. Był opiekunem Miejsc Pamięci Narodowej, zmarł 2. 04. l978 roku.

Grób znajduje się w nowej części cmentarza. M-121

 

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Tadeusza Berusa /l917 - 1993/ harcmistrza PL. Od 1927 r. członek ZHP, od 1935 w 7 D.H. W styczniu 1940 r. w oddziale majora Hubala zostaje ranny.

20 V 1940 r. aresztowany przez Gestapo. Wyrokiem Sądu Wojennego Rzeszy skazany na 4 lata ciężkiego więzienia. Przebywał w wielu więzieniach i obozach koncentracyjnych. Od 1948 r. drużynowy Leszczyńskiej Siódemki, a od 1996 Komendant Szczepu Harcerskiego im. majora Hubala. Zmarł w czerwcu 1993 roku.

Świeżo usypana mogiła znajduje się w części środkowej cmentarza. M-108

Grób - rodziny Celejewskich, w którym spoczywa Kazimiera Celejewska z domu Wesołek /1914 - 1986/ członek ZHP od 1928 r. Uczestniczka Zlotu w Spale, w 1936 r., jest komendantą Hufca Harcerek w Lesznie. W grudniu 1939 wywieziona do Tomaszowa Mazowieckiego, jako nauczycielka włącza się do tajnego nauczania i działa w Szarych Szeregach. Od zakończeniu działań wojennych wraca do Leszna, jest nauczycielką w miejscowych szkołach, działa aktywnie w drużynach harcerskich, umiera 25 czerwca 1986 roku. M-119

 

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Stefanii Grygier /1914 - 1977/ podharcmistrzyni, nauczycielki, drużynowej 3 Drużyny Harcerek. Podczas okupacji niemieckiej 1939 - 1945 przebywającej w Tomaszowie Mazowieckim, uczestniczącej w tajnym nauczaniu dzieci polskich i żydowskich. Po powrocie bierze udział w życiu harcerskim.

Mogiła nr 540 oznakowana jest krzyżem harcerskim. M. -111

 

Grób - rodziny Głowińskich w którym pochowany jest Władysław Głowiński / 1921-1942/ Harcerz Orli, w latach 1938-1939 drużynowy 7 Drużyny Harcerzy w Lesznie. Z-ca Komendanta Tajnej Siódemki, aresztowany przez Gestapo, skazany na 4 lata ciężkiego więzienia, osadzony w Rawiczu, umiera 24 sierpnia 1942 r.

Grób oznakowany jest krzyżem harcerskim i okolicznościową tabliczka.

M-112

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Edmunda Jagodzińskiego /1919-1990/ harcerza 7 Drużyny Harcerzy. Był współorganizatorem Tajne j Siódemki, aresztowany w 1940 r. i wyrokiem Sądu Wojennego Rzeszy skazany na 4 lata ciężkiego więzienia za “przygotowywanie zdrady stanu z zamierzeniem użycia broni". Przebywał w wielu więzieniach i obozach koncentracyjnych. w czasie ewakuacji więźniów ucieka. Do Leszna powraca w 1945 r., umiera w 1990.

Mogiła nr 327 oznakowana jest krzyżem harcerskim. M-103

 

Grób - małżeństwa Jórgów, w którym spoczywa dr Teofil Jórga /1893 - 1950/. Założyciel Skautingu w Kościanie w 1912 r. Powstaniec Wielkopolski, uczestnik wojny obronnej w 1939 roku. Informuje o tym umieszczona we wrześniu 1985 r. na płycie grobowca tablica z lastriko, powyżej której znajduje się odlany w brązie krzyż harcerski. M-124

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Jana Teodora Kuczkowskiego /1911-1993/ harcmistrza, nauczyciela mgr, Komendanta Hufca Leszczyńskiego w 1932 r. oraz w latach 1947-1949 i 1956-1957. Współredaktor miesięcznika “Czuwaj", uczestnik Zlotów w Poznaniu 1929 i 1935 w Spale. W 1939 r. organizator Pogotowia Harcerskiego, uczestnik wojny obronnej w 1939 r. - był ochotnikiem. M-113

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Konrada Klupsza /1913 - 1974/ harcmistrza, od 1927 r. członka ZHP w Gostyniu, w latach trzydziestych członka Komendy Hufca w Gostyniu. W czasie wojny poszukiwanego przez Gestapo. Po wywłaszczeniu wraz z rodziną znalazł się w obozie w Łodzi, następnie w Parczewie i Starachowicach, gdzie wstępuje do Szarych Szeregów. Jest aktywny w Kręgu Seniorów w Lesznie. Umiera 31 VIII 1974 r.

Mogiła jest oznakowana krzyżem harcerskim, pod którym jest napis - "SŁUŻYŁ WIERNIE BOGU I OJCZYŹNIE". M-109

 

Grób - małżeństwa harcerskiego Hildegardy Lewandowskiej /1915 - 1984/, Harcerki Rzeczypospolitej i Maksymiliana Lewandowskiego /1912 - 1945/, podharcmistrza. Ona nauczycielka, członek Komendy Hufca, zastępowa w Kole Starszego Harcerstwa im. K. Pułaskiego. On drużynowy 2 Drużyny Harcerzy im. J. Słowackiego, członek Komendy Hufca. Komendant miasta Leszna z ramienia inspektoratu Armii Krajowej, aresztowany 26 VI 1944 r. osadzony w Żabikowie zamordowany 22 II 1945 roku.

Grób znajduje się na stronie północno-zachodniej cmentarza. M-99

 

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Janiny Migdalewicz /1915 - 1986/ i Wandy Migdalewicz zmarłej w 1988 r. Janina działalność harcerską rozpoczyna w Seminarium Nauczycielskim, jako nauczycielka jest drużynową Drużyny Żeńskiej im. Curie Skłodowskiej. Przeżycia okupacyjne są powodem jej przedwczesnej śmierci. Wanda podharcmistrzyni - harcerka w gimnazjum M. Konopnickiej w Lesznie. W latach 1933-1939 drużynowa w polskiej szkole w Ciraumantze we Francji, zmarła w 1980 roku.

Mogiła oznakowana jest nr 259. M-130

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku ks. prof. Sylwestra Marciniaka /1905-1980/. Działacza harcerskiego i wychowawcy młodzieży. Nauczyciel religii w państw. gimn. im Komeńskiego w Lesznie. Uczestnik wielu obozów harcerskich. Aresztowany przez Gestapo w styczniu 1940 r., więziony w Forcie VII w Poznaniu oraz Gusen i Dachau. W 1945 r. jest duszpasterzem Polaków w Halden i Mendem. Do kraju powrócił w 1947 r. wychował kilka pokoleń młodzieży. Zmarł w Lesznie jako Kanonik h.c. 7 września 1980 r.

Mogiła znajduje się przy Rondzie obok Krzyża. M-110

Grób - rodziny Marcinkowskich, w którym spoczywa Władysław Marcinkowski /1924 - 1949/ , harcerz 7 D.H., członek “Tajnej Siódemki". W listopadzie 1939 r. wywieziony na przymusowe roboty do Niemiec, w 1940 r. aresztowany przez Gestapo. Wyrokiem Sądu Wojennego Rzeszy skazany na 2 lata i 6 miesięcy więzienia “Za przygotowywanie zdrady stanu". Przebywał w wielu więzieniach i obozach koncentracyjnych, w 1945 r. powrócił do Leszna. Zmarł 30 I 1949 r. Był najmłodszym członkiem aresztowanych harcerzy “Tajnej Siódemki".

Grób oznakowany jest krzyżem harcerskim i tabliczką z napisem “CZŁONEK TAJNEJ SIÓDEMKI". M-102

 

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Stanisława Otulaka /1919-1976/ Harcerza Orlego, przybocznego 7 D.H. oraz członka “Tajnej Siódemki". Dwa razy aresztowany, przebywał kolejno w więzieniach Leszna., Rawicza i Poznania. Wypuszczony z więzienia w listopadzie 1943 r. wraca do Leszna. Umiera w 1976 r..

Mogiła oznaczona jest krzyżem harcerskim i tabliczką z napisem “CZŁONEK TAJNEJ SIÓDEMKI” M-104

 

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Kazimierza Ratajczaka /1922-1992/, harcerza 7 D.H., członka, “Tajnej Siódemki”, aresztowanego i wyrokiem Sądu Wojennego Rzeszy skazanego na 3 lata ciężkiego więzienia. Przebywał kolejno w kilku obozach koncentracyjnych Do Leszna powrócił 11 kwietnia 1945 r. Umiera w 1992 roku.

Mogiła oznakowana jest krzyżem harcerskim i słowami “SŁUŻYŁ BOGU I OJCZYŹNIE". M-101

 

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Ottona Roszaka /1918 - 1940/ podharcmistrza, drużynowego 7 D.H. uczestnika wojny obronne j w 1939 r. Dostaje się do niewoli, z której ucieka i powraca do Leszna, kieruje szkoleniem wojskowym i harcerskim. W listopadzie 1939 wywieziony na roboty do Niemiec, nadal kieruje konspiracyjną działalnością “Tajnej Siódemki". Aresztowany pod koniec maja 1940 r. torturowany, nikogo nie zdradza i ginie 23 VIII 1940 r. Mogiła oznakowana jest krzyżem harcerskim oraz tabliczką z napisem -“NIE ZAPOMNIANEMU “TRAMPOWI" DRUŻYNOWEMU “SIÓDEMKI” ŻOŁNIERZOWI “WRZEŚNIA" I “ODDZ. HUBALA" ORAZ KOMENDANTOWI “TAJNEJ SIÓDEMKI” W LESZNIE - KOLEDZY” M-105

 

 

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Tadeusza Solla / 1921-1982/ harcmistrza, w latach 1936 - 1939 zastępowego w 7 Drużynie Harcerzy. Współorganizator Tajnej Siódemki, aresztowany 28 VIII 1940 r. Wyrokiem Sądu Rzeszy skazany na 3 lata ciężkiego więzienia. Więzień Leszna, Rawicza i Poznania, Gross-Rosen i Funfteichen. Powraca w 1945 r. , współdziała w reaktywowaniu Siódemki. Działa w Komisji Historycznej Hufca, umiera 25 II 1982 roku.

Mogiła nr 668 oznakowana jest krzyżem harcerskim i tabliczką z napisem “CZŁONEK TAJNEJ SIÓDEMKI” M-100

 

Grób - rodziny Silczaków, w którym spoczywa Czesław Silczak /1923-1986/ członek 7 D.H. i “Tajnej Siódemki". Aresztowany przez Gestapo 20 VIII 1940 r. Sąd Wojenny Rzeszy uniewinnił go, przekazując do Szpitala Psychiatrycznego w Poznaniu. Do Leszna wraca 1 IX 1941 roku. umiera w 1986 r.

Grób oznakowany jest krzyżem harcerskim i tabliczką z napisem - “CZŁONEK TAJNEJ SIÓDEMKI". M-107

 

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Zdzisława Tłustka /1912-1942/. Do ZHP nie należał, ale współpracował z członkami “Tajnej Siódemki” . Aresztowany we wrześniu 1940 r. przebywał w więzieniach Rawicza, Leszna i Poznania. W maju 1941 r. Sąd Wojenny Rzeszy skazuje go na półtora roku ciężkiego więzienia. Zapada na zdrowiu. Wydostany z więzienia na miesiąc przed upływem kary, mimo starań lekarzy i żony umiera 26 VI 1942 r.

Mogiła oznakowana jest krzyżem harcerskim oraz tabliczką z napisem - “CZŁONEK TAJNEJ SIÓDEMKI". M-l96

 

LUBOŃ

 

Pomnik - poświęcony “HARCERZOM LAT WOJNY I OKUPACJI”...

usytuowany jest na terenie byłego obozu koncentracyjnego Żabikowo k/Poznania, wśród kilku innych pomników wzniesionych w tym miejscu kaźni i męczeństwa. Stoi przy dawnej obozowej brukowanej drodze, prowadzącej od bramy w głąb obozu.

Odsłonięty i poświęcony 6 września 1981 roku. M-36

 

Pomnik - Ściana Śmierci - wraz z monumentalnym otoczeniem i tablicami zawierającymi nazwiska niektórych spośród zamordowanych w Żabikowie. Na 14 tablicach z nazwiskami 250 osób zamordowanych w obozie /18 nazwisk na tablicy/ wymienione są również nazwiska harcerzy /250 nazwisk reprezentuje 4000 osób zgładzonych w obozie/ i tak:

PIASECKI LEON lat 32

Urodzony 9 IV 1914 w Poznaniu, podharcmistrz, założyciel i pierwszy drużynowy 22 Poznańskiej Drużyny Harcerzy im. Jana III Sobieskiego do września 1939 r. był członkiem Kręgu Starszoharcerskiego tej drużyny. W czasie okupacji niemieckiej żołnierz Armii Krajowej, członek Dywersji. Rozstrzelany 2 VI 1914 w Żabikowie.

NIEBORAK RYSZARD lat 29

Urodzony 3 1V 1915 r. w Domaradzicach pow. Rawicz. Do harcerstwa wstąpił w 1924 r. w Kępnie. Do września 1939 r. był członkiem Akademickiego Koła Harcerskiego im. H. Święcickiego w Poznaniu. Rozstrzelany 29 VI 1944 w Żabikowie.

NIESOBSKI EDWARD lat 20

NIESOBSKI KAZIMIERZ lat 54

Edward, urodzony 11 IX 1923, członek 5 Ostrowskiej Drużyny Harcerzy im. T. Zana, przy ostrowskim gimnazjum. W październiku 1939 r. w konspiracyjnych warunkach kontynuował pracę swojego zastępu harcerskiego, w grudniu został drużynowym. Dokształcał się na kompletach, uczył młodszych chłopców, pełnił różne funkcje harcerskie, wydawał komunikaty radiowe, był czynny w podziemnej działalności wojskowej, od 11 listopada 1939 r., jako “Lech” został kurierem Komendy Okręgu Armii Krajowej. Rozstrzelany w Żabikowie 19 VII 1944 r. Wcześniej, 12 V 1944 r. został w Żabikowie rozstrzelany jego ojciec Kazimierz, były podoficer zawodowy, w czasie okupacji kurier Komendy Głównej i Komendy Okręgu Armii Krajowej.

JERNAS ALFONS lat 30

Urodzony 19 X 1903 r. w Berlinie. Do Poznańskiej Drużyny Harcerzy im. Karola Chodkiewicza wstąpił 1 IX 1928 r., od 1936 r. był kierownikiem Kręgu Starszoharcerskiego przy VIII Hufcu Harcerzy w Poznaniu. Oficer rezerwy. Czynny w Armii Krajowej. Rozstrzelany 29 VI 1944 r. w Żabikowie.

 

OBORNIKI WLKP.

 

Tablica - poświęcona “PAMIĘCI HARCMISTRZA JANA MIĘKUSA HUFCOWEGO HUFCA OBORNIKI W L. 1933 - 1939”... Komendanta Hufca Szarych Szeregów w Obornikach w latach 1940 - 1943, zamordowanego wraz z 22 instruktorami Chor. Wlkp. ZHP w Gross - Rosen 20 II 1944 r.

Umocowana jest na ścianie budynku przy Sądowej nr 8.

Odsłonięta w listopadzie 1973 roku. M-37

 

OSTRÓW WLKP.

 

Tablica - upamiętniająca powstanie 1 Harcerskiej Drużyny Gimnazjalnej im. Henryka Dąbrowskiego / D.H. 2/ wykonana w formie grawerowanego na ciemnym granicie krzyża harcerskiego z cyfrą 1918 pod nim. Zamocowana na wolno stojącym postumencie z jasnego granitu. Tablica jest elementem większej całości - pomnika upamiętniającego 150 rocznicę istnienia 1 Liceum Ogólnokształcącego znajdującego się przy ul. Gimnazjalnej nr 9. Całość została odsłonięta i poświęcona w dniu 1 września 1995 roku. M-177

 

Tablica - informująca , iż były Konwikt Arcybiskupi w czasie zaboru pruskiego był kuźnią patriotyzmu polskiego, siedzibą Towarzystwa Tomasza Zana - od roku 1916 zalążek 1 Drużyny Harcerskiej im. Tadeusza Kościuszki, na przełomie 1918/19 roku kwaterą gońców pogotowia powstańczego składającego się w większości z harcerzy.

W Polsce Niepodległej Konwikt był siedzibą Komendy Hufca Męskiego Harcerzy oraz mieszkaniem Komendanta Hufca ks. hm Lecha Ziemskiego, “Siwego Sokoła", a w latach 1945-1949 siedzibą Komendy tegoż Hufca.

Tablica ta oznakowana lilijką harcerską zamocowana jest na ścianie wschodniej Konwiktu Arcybiskupiego przy Alei Powstańców Wielkopolskich nr 18, odsłonięta w dniu 10 listopada 1988 roku. Pierwsza wersja tablicy projektu hm M. Grześczyka została przez miejscowy komitet partyjny PZPR odrzucona ze względu na treść. Po długim okresie starań wiceprezydent mgr W. Popławski usunął przeszkody, z tym, że nastąpiła zmiana treści, przeredagowany tekst nie uwzględniał już nazwiska hm Lecha Ziemskiego - “Siwego Sokoła"

M-176

Muzeum - Harcerstwa Ziemi Ostrowskiej - znajdujące się w wydzielonych salach ekspozycyjnych Muzeum Miasta Ostrowa Wlkp. Ratusz , Rynek 11. Praca nad zorganizowaniem muzeum trwała 15 lat, w większości powstało ono ze zbiorów prywatnych hm Mariana Grześczyka. Zbiory obejmują pamiątki, dokumenty, wydawnictwa, sztandary /5/ Od roku 1911 po rok 1949. Wszystko jest opisane, skatalogowane, a informacja przedstawiająca pełnię zbiorów znajduje się w Księdze Pamiątkowej Komisji Historycznej Hufca. W dniu 30 września 1988 roku z okazji 75-lecia Harcerstwa Ostrowskiego nastąpiło uroczyste przekazanie zbiorów na ręce dyrektora Muzeum Miasta Ostrowa Wlkp. W. Banacha przez komendanta Hufca hm Andrzeja Stodolskiego i hm Mariana Grześczyka aktualnie przy muzeum znajduje się archiwum harcerskie i pracownia naukowa. Opiekunem muzeum z ramienia Komendy Hufca jest jego organizator hm Marian Grześczyk. M-173

 

Ulica - Harcerska - znajduje się w centrum miasta, łączy ona ul. Kolską z ul. Królowej Jadwigi. Nazwę nadano z inicjatywy komendy Hufca uchwałą Rady Narodowej w Ostrowie Wlkp. Nr X/65/89 z dnia 14 XII 1989 roku M.-174

 

Ulica - Olgi Małkowskiej - położona jest w dzielnicy mieszkaniowej we wschodniej części miasta między ulicami Grabowską a Kolską i łączy ulicę Marii Curie Skłodowskiej i Kazimiery Iłłakowiczówny. Nazwę nadano z inicjatywy hm Andrzeja Kornaszewskiego - członka Komisji ds. nazewnictwa ulic i placów Rady Miejskiej w Ostrowie Wielkopolskim, uchwałą tejże Rady Nr XV /138/91 z dnia 27 IX 1991 roku . M-175

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Lecha Ziemskiego /1887-1969/ księdza, profesora, harcmistrza, “Siwego Sokoła" założyciela Harcerstwa Ostrowskiego Ks. Lech Ziemski święcenia kapłańskie otrzymał w 1911 roku w Gnieźnie. W dniu 2 XI 1913 r. wstępuje w szeregi Wielkopolskiej Organizacji Skautowej. W kwietniu 1916 r. przeniesiony przez władze kościelne do Ostrowa, gdzie w dniu 14 V 1916 roku zakłada 1 Drużynę Skautową im. Tadeusza Kościuszki. w latach 1918-1948, z przerwą wojenną , jest prefektem Gimnazjum Męskiego w Ostrowie. Organizuje dwie drużyny harcerskie w tym Gimnazjum oraz kilka w szkołach podstawowych, a z chwilą powołania w dniu 15 XII 1920 r. Hufca w Ostrowie Wlkp. zostaje jego komendantem. Jest już wtedy podharcmistrzem, a w roku 1929 harcmistrzem. Jako kapelan wojskowy uczestniczy w Powstaniu Wielkopolskim i wojnie bolszewickiej. W czasie II wojny światowej jest kapelanem Armii Krajowej w stopniu pułkownika w Mielcu. w roku 1945 ponownie obejmuje komendę Hufca Ostrowskiego, ale już w listopadzie komunistyczne władze doprowadzają do odwołania "Siwego Sokoła”' z tej funkcji oraz z prefekta gimnazjum. Przechodzi na emeryturę, zostaje proboszczem w Łodzi pod Poznaniem, gdzie przeprowadza remont zabytkowego drewnianego kościółka. ... “A probostwo? Dom ten staje się przystanią Ostrowskich harcerzy, którzy w okresie niszczenia przez komunistów harcerskiego dorobku tu znaleźli swą przystań. Tu można było korzystać z przebogatej biblioteki harcerskiej i krajoznawczej, tu organizowaliśmy ćwiczenia harcerskie i siadaliśmy przy ognisku słuchając gawędy “Siwego Sokoła", tu wprowadzaliśmy w tajne ale czynne szeregi harcerskie nowych członków, którzy na ręce “Siwego Sokoła" i przechowywany sztandar piątki Tomasza Zana składali przyrzeczenie; ..”..

Ostatnie lata swego życia ksiądz Lech Ziemski był rezydentem parafii farnej w Lesznie, zmarł 17 lipca 1969 roku w wieku 82 lat w Poznaniu.

Mogiła znajduje się na cmentarzu parafialnym przy ul. Limanowskiego w Ostrowie Wielkopolskim w kwaterze Powstańców Wielkopolskich i stanowi fragment pomnika, a oznakowana jest metalowym odlewem krzyża harcerskiego z oznaczeniami Harcerza Rzeczypospolitej. M-171

 

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Piotra Kaji /1908-1953/ nauczyciela, podharcmistrza, pierwszego drużynowego VI Drużyny Harcerzy im. Stefana Czarnieckiego. w latach II wojny światowej, ukrywając się przed okupantem, prowadzi tajne nauczanie młodzieży, także członków harcerskiej konspiracji. Po 1945 r. członek komendy hufca i opiekun VI D.H. Studiuje na Uniwersytecie Poznańskim, kończy dwa fakultety. Umiera nagle 26 marca 1953 r.

Mogiła znajduje się w kwaterze II “Starego Cmentarza” przy Placu Bankowym w Ostrowie Wlkp. M-172

 

Grób - rodziny Muszyńskich, w którym spoczywa Zbroisław Muszyński /1915-1944/ podharcmistrz, inżynier, “Boja”, “Czarny Pik". We wrześniu 1939 r. walczy w Oddziałach Ochotniczych gen. Bałachowicza, jest podchorążym, szefem kompanii walczącej w obronie Warszawy. Od jesieni 1939 r. członek kierownictwa organizacji niepodległościowej “Ojczyzna" w Południowej Wielkopolsce z siedzibą w Ostrowie Wlkp., współredaktor gazety konspiracyjnej “Ojczyzna”, również współorganizator hufca Szarych Szeregów, tamże od lutego 1940 r. jego komendant w trakcie wielkiej obławy w marcu 1940 r. aresztowany i zesłany do obozu koncentracyjnego Mauthausen-Guzen. Umiera tuż przed jego wyzwoleniem. Dzięki kolegom - współwięźniom Jego prochy zabezpieczono w specjalnej puszce - urnie i przywieziono do rodzinnego Ostrowa i pochowano w grobie rodzinnym, znajdującym się na cmentarzu przy ul. Limanowskiego, przy głównej alei. M-brak

OSTRZESZÓW

 

Pomnik - którego “... Pierwszą i podstawową funkcją jest oddanie czci i zachowanie w pamięci Ostrzeszowskich skautów i harcerzy, którzy ginęli w walkach o Niepod1egłość Ojczyzny. Drugą funkcją jest wykorzystanie treści i usytuowanie pomnika na organizowanie patriotycznych i religijnych oraz okolicznościowych uroczystości. Już do tradycji weszło, że w uroczystość Bożego Ciała pod pomnikiem jest odprawiana Msza. św., przy zapalonym zniczu, w naturalnym otoczeniu piękna przyrody. Msze św. odprawia się również z okazji różnych jubileuszy.... . nie tylko harcerskich.

Pomnik odsłonięto 26 VIII 1984 roku i nieoficjalnie poświęcono przed jego odsłonięciem, w tym samym dniu, przez ks. hm Stanisława Palińskiego w obecności grupki instruktorów harcerskich. Usytuowany jest na skrzyżowaniu ulicy Zamkowej z ulicą Armii Krajowej naprzeciw Ostrzeszowskiego Domu Kultury. M-156

 

Tablica - poświęcona ...”PAMIĘCI HARCERZY OSTRZESZOWSKICH POLGŁYCH W WALKACH O NIEPODLEGŁOŚĆ POLSKI "... umieszczona jest na ścianie w hallu Ostrzeszowskiego Ratusza - Rynek 19. Odsłonięta i poświęcona w dniu 23 IV 1989 roku.

M-157

Ulica - Walerego Gorgolewskiego - harcerza ostrzeszowskiego, plutonowego, żołnierza września 1939 roku, który poprzez niewolę w Związku Radzieckim z Armią gen. Andersa trafił na front włoski. Zginął na Monte Cassino i tam jest miejsce jego wiecznego spoczynku.

Ulica usytuowana jest w centrum miasta - dochodzi do Pomnika Harcerskiego, znajdującego się na skrzyżowaniu ulicy Zamkowej z ul. Armii Krajowej. Nazwę nadano w sierpniu 1989 roku. M-166

 

Ulica - Olgi i Andrzeja Małkowskich - Olga /1988-1979/ Harcmistrzyni Rzeczypospolitej, wybitna działaczka i instruktorka, współorganizatorka ruchu harcerskiego - żeńskiego, organizatorka Harcerskiej Szkoły Pracy w Sromowcach Wyżnych w Pieninach, znanej jako “Cisowy Dworek" w 1924 r. Komendantka obozu harcerek na I Zlocie Narodowym pod Warszawą. Członkini Światowego Komitetu Skautek itd.

Zmarła w Zakopanem 15 I 1979 r. i tam została pochowana. Jest patronką wielu drużyn harcerek.

Andrzej /1988-1919/ twórca polskiego skautingu - harcerstwa wybitny instruktor i teoretyk harc. Przetłumaczył podręcznik Roberta Bden-Powella “Scouting for Boys", jego ważniejsze prace to "Scouting jako system wychowania młodzieży”, “Jak skauci pracują " . za wybitne zasługi otrzymał od Baden Powella skautowy medal “Za Zasługi". Zginął w czasie podróży, wypełniając misję wojskową w wyniku katastrofy statku 15 I 1919 r. Jest patronem wielu drużyn harcerskich i kręgów instruktorskich. Ulica znajduje się na tak zwanym Osiedlu Harcerskim w południowo-zachodniej części Ostrzeszowa i jest główną ulicą tego osiedla domków jednorodzinnych. Nazwę nadano 28 II 1985 roku. M-163

 

Ulica - Floriana Marciniaka /1915-1944/ harcmistrza 1 Naczelnika Szarych Szeregów, znajduje się na tak zwanym Osiedlu Harcerskim w południowo-zachodniej części miasta. Nazwę nadano 28 XI 1985 roku . M-165

 

Ulica - Szarych Szeregów - znajduje się na tak zwanym Osiedlu Harcerskim w południowo-zachodniej części miasta i łączy ulice O. A. .Małkowskich z ul. Floriana Marciniaka. Nazwę nadano 28 XI 1985 roku. M-164

 

Ulica - Skautów - znajduje się na tak zwanym Osiedlu Harcerskim w południowo-zachodniej części miasta i łączy ulicę Szarych Szeregów z ul. Grunwaldzką.

Nazwę nadano 28 XI 1985 roku. M-158

Ulica - Zuchów - znajduje się na tak zwanym Osiedlu Harcerskim w południowo-zachodniej części miasta.Nazwę nadano 28 XI 1985 roku. M-160

Ulica - Zawiszy Czarnego z Garbowa / ? - 1428/ starosty Spiskiego, który zasłynął w czasie wojen i turniejów z prawości i męstwa, symbol cnót rycerskich, uczestnik bitwy pod Grunwaldem, członek delegacji polskiej na Sobór w Konstancji. Zginął w niewoli tureckiej. Patron wielu drużyn harcerskich.

Ma swoje miejsce w prawie harcerskim - na słowie harcerza polegaj jak na Zawiszy. Ulica znajduje się na tak zwanym Osiedlu Harcerskim w południowo - zachodniej części miasta. Nazwę nadano 28 XI 1985 roku. M-162

 

Ulica - Aleksandra Kamińskiego /1903-1978/ harcmistrza, jednej z najwybitniejszych postaci ruchu harcerskiego na przestrzeni 75 lat jego istnienia, twórcy ruchu zuchowego. W czasie II wojny światowej, redaktora Centralnego Organu Armii Krajowej - “Biuletynu Informacyjne”. Komendanta szkół instruktorskich, Przewodniczącego Naczelnej Rady Harcerskiej l956-1958, autora wielu książek pedagogicznych i harcerskich m. in. “Kamienie na szaniec”. Wybitnego pracownika nauki, pedagoga, profesora na Uniwersytecie Łódzkim specjalistę od pedagogiki społecznej. Ulica znajduje się na tak zwanym Osiedlu Harcerskim w południowo-zachodniej części miasta, łączy się z ulicą Szarych Szeregów. Nazwę nadano 28 XI 1985 roku. M-161

Ulica - Marii Kurzawskiej ANKI /1922-1944/ harcerki, która zginęła w Powstaniu Warszawskim, położona jest w centrum miasta i łączy ul. Powstańców Wielkopolskich z ulicą O. M. Kolbego.

Nazwę nadano 21 VII 1989 roku M-159

 

Cmentarz parafialny u1. Kościuszki nr 14.

 

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Kazimierza Nalepy /1925-1991/ harcmistrza PL - drużynowego 35 D.H. w Kuźnicy Grabowskiej w latach 1957-1968, wielokrotnego członka Komendy Hufca Ostrzeszowskiego, członka Komisji Rewizyjnej Hufca i Chorągwianej Komisji Instr. Chorągwi Kaliskiej i w latach 1982 - 1991 instruktor Komendy Hufca. Zmarł 19 XI 1991 r.

Mogiła znajduje się w nowej części cmentarza. M-167

 

Grób - rodziny Braciszewskich - w którym spoczywa Wacław Braciszewski /1924-1981/ harcmistrz, drużynowy 3 D.H. do 1969 r. Z-ca Komendanta Hufca Ostrzeszów w latach 1965-1967 i kolejno Komendant III Szczepu “Bryza", członek Chor. Komisji Instr. i Chor. Szkoły Instr. Chorągwi Kaliskiej w latach 1975 - 1981. Zmarł 26 VIII 1981 roku.

Grób znajduje się w starej części cmentarza w okolicy pomnika Powstańców Wielkopolskich i oznakowany jest krzyżem harcerskim. M-170

 

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Honoraty Dominiak /1936-1987/ harcmistrzyni, nauczycielki, drużynowej 4 Drużyny Harcerek w Ostrzeszowie, instruktorki I Szczepu Harc. “Wigry". Zmarła 16 VI 1987 roku.

Mogiła znajduje się w nowej części cmentarza od lewej stronie pomnika Powstańców Wielkopolskich i oznakowana jest krzyżem harcerskim. M-169

 

Grób - rodziny Kurzawskich - w którym spoczywa Maria Kurzawska ANKA /1922-1944/ harcerka, która zginęła w Powstaniu Warszawskim w dniu 27 IX 1944 r.

Grób znajduje się w starej części cmentarza i jest oznakowany krzyżem harcerskim. M.-168

OPALENICA

 

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Bronisława Czosnowskiego /1922 - 1951/ harcerza, członka Szarych Szeregów w Buku, nauczyciela, prowadzącego tajne nauczanie, współredaktora gazetki “Pająk", wydawanej podczas okupacji niemieckiej w Buku.

Mogiła poety znajduje się na cmentarzu w Opalenicy. M-52

 

PONIEC

 

Tablica - upamiętniająca miejsce urodzin ppłk Bernarda Śliwińskiego, dowódcy Oddziałów Grupy Leszno w Powstaniu Wielkopolskim 1918/1919, bohatera Hufca Poniec. Tablica umocowana na ścianie domu przy ul. Bernarda Sliwińskiego nr 5.

Odsłonięta w dniu 23 IV 1988 roku. M-90

 

Ulica - ppłk Bernarda Śliwińskiego, Dowódcy Oddziałów Grupy Leszno w Powstaniu Wielkopolskim 1918/1919, bohatera Hufca Poniec. Jest to jedna z czterech ulic przejazdowych, wychodzących z Rynku. Nazwę ulicy nadano 17 września 1986 roku. M-89

Ulica - Harcerska - prowadząca od skrzyżowania z ulicami Gostyńską - Kościuszki w kierunku wschodnim, do wysokości ośrodka /boiska/ sportowego. Była to droga bez nazwy, a prowadząca w kierunku łąk i lasów, którą to drogą wędrowali zawsze harcerki i harcerze na wycieczki. Nazwę ulicy nadano 17 września 1986 roku. M-88

 

POZNAŃ

 

Pomnik - wzniesiony dla “UPAMIĘTNIENIA POLEGŁYCH HARCERZY -ŻOŁNIERZY W WOJNIE OBRONNEJ 1939 R., ZAMĘCZONYCH I POMORDOWANYCH W WIĘZIENIACH I OBOZACH ZAGŁADY ZA DZIAŁALNOŚĆ KONSPIRACYJNĄ W LATACH OKUPACJI HITLEROWSKIEJ”. Pomnik usytuowany jest z lewej strony głównego wejścia do “Domu Harcerza” - siedziby Komendy Hufca Poznań - Jeżyce, ul. Widna 3. Odsłonięty 30 kwietnia 1971 r, a poświęcony 28 kwietnia 1990 roku.

M-20, M-21

Pomnik - poświęcony “POLEGŁYM I POMORDOWANYM W WALCE O NIEPODLEGŁOŚĆ OJCZYZNY HARCERKOM I HARCERZOM STAROMIEJSKIEJ DZIELNICY POZNANIA 1918-1919, 1939-1945 " . . .

Usytuowany jest na obrzeżu Poznańskiej Cytadeli, przed siedzibą MDK “HARCÓWKA" i Komendy Hufca “Piast" , Poznań - Stare Miasto, ul. za Cytadelą 2.

Odsłonięty 30 grudnia 1974 roku. M-1

Pomnik - ufundowany i odsłonięty w 60 - tą rocznicę Powstania Wielkopolskiego. Zamocowana na głazie narzutowym tablica informuje, że “W TYM MIEJSCU STAŁ ZNISZCZONY W 1940 ROKU PRZEZ HITLEROWCÓW POMNIK HARCERZY POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH 1918/1919 POLEGŁYCH W WALCE O NIEPODLEGŁOŚĆ POLSKI"... Usytuowany był u zbiegu ulic Jedności Słowiańskiej a Włodzimierza Majakowskiego, na pobliskich terenach zielonych, nieopodal restaurowanego Kopca Wolności, zniszczonego przez Niemców w ostatniej wojnie, a odsłonięty został 17 grudnia 1978 r. Pomnik ten był, gdyż już go nie ma. 12 czerwca 1991 r. stwierdzono zerwanie tablicy z głazu, co zostało zgłoszone w III Komisariacie Policji, ale bez rezultatu. W związku z przebudową otoczenia Jeziora Maltańskiego, zmieniona została lokalizacja pomnika-głazu i tak w dniu 23 sierpnia 1992 r. wmurowano akt erekcyjny pod nowy Pomnik wzorowany na pomniku z 1937 r. Aktualnie wykonana jest betonowa bryła i uporządkowane architektonicznie jego otoczenie. M-45

 

Pomnik - ufundowany ... “W 50 ROCZNICĘ UTWORZENIA HARCERSTWA NA OSIEDLU WARSZAWSKIM - ORAZ NADANIA SZCZEPOWI IMIENIA PATRONA "... Edwarda Pietrzykowskiego.

Usytuowany jest przed frontem Szkoły Podstawowej nr 86, ul. Mińska 32, na trawniku, a w tle duże drzewa.

Odsłonięty 26 września 1982 roku. M.-12

 

Pomnik - poświęcony pamięci dwóch harcerzy poznańskich Edwarda Pietrzykowskiego i Henryka Wysockiego, którzy jako jedni z pierwszych polegli od wybuchu niemieckie j bomby 1 września 1939 r. w czasie pełnienia służby patrolowej w rejonie byłej radiostacji poznańskiej. Zlokalizowany na zachodnio-północnym narożniku skrzyżowania ul. Bukowskiej i Przybyszewskiego.

Odsłonięty i poświęcony 1 września 1989 roku. M-62

 

Pomnik - nagrobny nad mogiłami “Witaszkowców”, członków Związku Walki Zbrojnej, zgładzonych przez Niemców 8 I 1943 r.

Spoczywa w niej dr Franciszek Witaszek - lekarz - członek 16 P.D.H. im. gen. J. Bema i Akademickiego Kręgu Harcerskiego, działacz ruchu oporu ZWZ. Aresztowany 25 IV 1942, więziony w Domu Żołnierza i Forcie VII w Poznaniu, gdzie poniósł śmierć przez zgilotynowanie. Mogiła znajduje się na cmentarzu Zasłużonych na Poznańskiej Cytadeli.

M-2

 

Tablica - poświęcona pamięci harcerzy Wildeckiego Hufca, którzy w latach 1939 - 1945 na polach walki, w więzieniach i obozach hitlerowskich oddali swe życie. Umieszczona jest obecnie na ścianie budynku Szkoły Podstawowej nr 25 przy ul. Prądzyńskiego 53, została ponownie odsłonięta i po raz pierwszy poświęcona 19 czerwca 1991 r.

Uprzednio zamocowana była na ścianie budynku mieszkalnego przy ul. gen. Sikorskiego 37, gdzie wówczas mieściła się Komenda Hufca Wildeckiego. Została odsłonięta 9 października 1976 roku. M-13

 

 

Tablica - poświęcona “PAMIĘCI POLEGŁYCH I POMORDOWANYCH W SŁUŻBIE OJCZYZNY W LATACH 1939-1945 HARCERZY 20 P. D. H. IM. GEN. J. L. SOWIŃSKIEGO " . . .

Zamocowana na ścianie w hallu budynku Zespołu Szkół Geodezyjno-Drogowych w Poznaniu przy ul. Szamotulskiej.

Odsłonięta 3 marca 1979 roku. M-23

 

Tablica - informująca , że “W TYM DOMU W LATACH 1917-1919 MIEŚCIŁA SIĘ GŁÓWNA KWATERA SKAUTOWA ORAZ KOMENDA POLSKIEJ ORGANIZACJI WOJSKOWEJ B. ZABORU PRUSKIEGO. W DNIU 11 LISTOPADA 1918 ROKU UTWORZONO TU PIERWSZE HARCERSKIE BIURO WERBUNKOWE DO WOJSKA POLSKIEGO” . . .

Umieszczona na frontonie kamienicy przy ul. Garbary 28.

Odsłonięta 17 grudnia 1978 roku. M-6

Tablica - informująca , iż “ROMEK STRZAŁKOWSKI 1943-1956 CHŁOPIEC BOHATER ZGINĄŁ OD KULI W DNIACH ROBOTNICZEGO PROTESTU" - umocowana jest na ścianie budynku u zbiegu ulic: Jana Henryka Dąbrowskiego i Romka Strzałkowskiego /d. Mylna/.

Odsłonięta 28 czerwca 1981 roku. M-66

 

Tablica - poświęcona pamięci hm Floriana Marciniaka 1 Naczelnika Szarych Szeregów, umieszczona pierwotnie na ścianie bunkra nr 58 Fortu VII - miejsca kaźni wielu Polaków, w tym również hm Floriana Marciniaka - obecnie, przeniesiona do sali ekspozycyjno - muzealnej Fortu VII.

Odsłonięta 25 września 1981 roku. M-22

 

Tablica - informująca, że “W TYM DOMU W DNIU 17 PAŹDZIERNIKA 1912 ROKU W MIESZKANIU HM. HENRYKA ŚNIEGOCKIEGO ZŁOŻONO PIERWSZE PRZYRZECZENIE SKAUTOWE W POZNANIU ...”.

Umieszczona na frontonie domu przy ul. Półwiejskiej nr 11.

Odsłonięta 17 października 1982 roku. M-8

 

 

Tablica - informująca , że “... W TYM DOMU W ROKU 1913 MIEŚCIŁA SIĘ PIERWSZA HARCÓWKA DRUŻYNY “PIAST" ...”.

Umieszczona na ścianie budynku przy ul. Rybaki nr 5.

Odsłonięta 17 października 1982 r. M-5

 

Tablica - poświęcona “HM TADEUSZOWI JERZEMU ZIELIŃSKIEMU /1904 - 1963/ PIERWSZEMU KOMENDANTOWI HARCERSKIEGO HUFCA DĘBIECKIEGO” ...Umocowana jest na ścianie frontowej budynku Szkoły Podstawowej nr 84 przy ul. św. Szczepana.

Odsłonięta 22 października 1983 roku. M-14

 

Tablica - informująca, że “W GMACHU TYM MŁODZIEŻ HARCERSKA CHWALISZEWA I ŚRÓDKI WIERNA PRAWU HARCERSKIEMU SŁUŻYŁA OJCZYZNIE...”.

Umieszczona jest w hallu Szkoły Muzycznej im. Tadeusza Szeligowskiego przy ul. Bydgoskiej nr 4. M-61

Odsłonięta 12 grudnia 1983 roku.

 

Tablica - informująca, że “DOM TEN W LATACH 1939-1945 BYŁ SIEDZIBĄ GESTAPO. W POWSZECHNEJ PAMIĘCI POLAKÓW ZAPISAŁ SIĘ JAKO MIEJSCE HITLEROWSKIEJ ZBRODNI, MASOWYCH ARESZTOWAŃ, OKRUTNYCH TORTUR, MĘCZEŃSTWA, TRAGEDII I ŚMIERCI TYSIĘCY MIESZKAŃCÓW TZW. “KRAJU WARTY". W tym wielu instruktorów harcerskich.

Umieszczona na frontonie budynku Domu Żołnierza przy ul. Niezłomnych nr 1.

Odsłonięta 30 kwietnia 1984 roku. M-7

 

Tablica - wyrażająca ... “WDZIĘCZNOŚĆ ZA OPIEKĘ , SIŁĘ WYTRWANIA I NADZIEJĘ "... Piątaków zawsze wiernych Bogu, Marii i Polsce.

Umieszczona na ścianie bocznej w kruchcie, od lewej stronie bocznego wejścia do kościoła p.w. Świętego Wojciecha - wzgórze św. Wojciecha.

Odsłonięta i poświęcona 10 czerwca 1984 roku. M-11

 

Tablica - poświęcona ... “POLEGŁYM NA WSZYSTKICH FRONTACH WALKI ZBROJNEJ, POMORDOWANYM I ZMARŁYM Z TRUDU NIELUDZKIEGO CZASU, HARCERKOM I HARCERZOM CHORĄGWI WIELKOPOLSKIEJ PEŁNIĄCYM SŁUŻBĘ W POGOTOWIU HARCEREK I POGOTOWIU HARCERZY KAMPANII WRZEŚNIOWEJ 1939 W SZARYCH SZEREGACH “UL PRZEMYSŁAW” 1939 - 1945, W ZWIĄZKU KONICZYN 1939-1943 I BĄDŹ GOTÓW 1943-1945”...

Tablica umieszczona na murze w krużganku przy wejściu, po lewej stronie dziedzińca kościoła OO. Dominikanów, u zbiegu ulic Al. Wolności, Libelta i T. Kościuszki. Odsłonięta i poświęcona 29 września 1984 roku. M-10

 

Tablica - upamiętniająca miejsce nauki i pełnienia funkcji drużynowego 21 P.D.H. im. Rejtana - hm Floriana Marciniaka 1 Naczelnika Szarych Szeregów. Umieszczona na ścianie frontowej budynku byłego gimnazjum im. Św. Jana Kantego przy ul. Strzeleckie j nr 10.

Odsłonięta 29 listopada 1986 roku. M.-9

Tablica - poświęcona “PAMIĘCI POLEGŁYCH, POMORDOWANYCH I ZMARŁYCH CZŁONKÓW 6 POZNAŃSKIEJ DRUŻYNY SKAUTOWEJ - 1 HARCERSKIEJ DRUŻYNY LOTNICZEJ IM. GEN. H. DĄBROWSKIEO W POZNANIU”...

Umieszczona w hallu przed furtą Klasztoru OO. Karmelitów Bosych przy ul. Działowej nr 25 na Wzgórzu Św. Wojciecha.

Odsłonięta i poświęcona 27 lutego 1988 roku. M-57

 

Tablica - wotywna “MATCE BOŻEJ W CUDY WIELMOŻNEJ W PODZIĘCE ZA OPIEKĘ - DUSZPASTERSTWO HARCERZY I HARCEREK GRODU PRZEMYSŁWA - GRUDZIEŃ 1987 R."

Umieszczona w nawie bocznej /prawej/ kościoła Franciszkanów p.w. Św. Antoniego Padewskiego - wzgórze Przemysława.

Odsłonięta i poświęcona 13 października 1988 r. M-153

 

Tablica - poświęcona pamięci “WIERNYM BOGU I POLSCE HARCE- RZOM, POWSTAŃCOM WLKP. 1918 - 1920 ŻOŁNIERZOM II WOJNY ŚWIATOWEJ RUCHU OPORU I SZARYCH SZEREGÓW ZAMĘCZONYCH PRZEZ OKUPANTÓW DRUHNOM I DRUHOM ZHP HUFCA ŚRÓDKA ODESZŁYM NA WIECZNĄ WARTĘ”

Umieszczona na murze zewnętrznym Kościoła p.w. Św. Małgorzaty na Rynku Śródeckim, po lewej stronie głównego wejścia.

Odsłonięta i poświęcona 22 kwietnia 1989 roku. M-60

 

Tablica - informująca, iż “W TYM GMACHU UCZYŁA IRENA TARNOWSKA KOMENDANTKA POGOTOWIA HARCEREK I SZARYCH SZEREGÓW ZHP. ORGANIZATORKA TAJNEGO NAUCZANIA W WIELKOPOLSCE W LATACH 1939 - 1945. WIĘZIEŃ OBOZÓW KONCENTRACYJNYCH W ŻABIKOWIE , RAWENSBRÜ CK I BUCHENWALDZIE"

Umieszczona w hallu Liceum nr 7 im. Dąbrówki przy ul. Żeromskiego 8/12.

Odsłonięta 13 października 1989 roku. M-59

Tablica - poświęcona “HARCERZOM POZNAŃSKIEJ PIĄTKI - BOHATEROM - KTÓRZY WIERNI DO KOŃCA PRZYRZECZENIU HARCERSKIEMU ODESZLI NA WIECZNĄ WARTĘ " ...

Usytuowana jest w hallu przed furtą Klasztoru OO. Karmelitów Bosych przy ul. Działowej nr 25. Wzgórze św. Wojciecha.

Odsłonięta i poświęcona 11 lutego 1990 roku. M-71

 

Tablica - poświęcona pamięci członków Szarych Szeregów, którzy umieścili na gmachu obecnego Collegium Maius polską flagę. Miało to miejsce w dniu 2 marca 1940 roku, a w gmachu tym mieściło się wówczas Prezydium niemieckiej policji.

Tablica umocowana jest na ścianie tegoż budynku po lewej stronie głównego wejścia przy ul. Fredry nr 10.

Odsłonięta i poświęcona 22 sierpnia. 1992 roku. M - 80

 

Tablica. - poświęcona “HARCERZOM POZNAŃSKIEJ PIĄTKI - BOHATEROM - KTÓRZY WIERNI DO KOŃCA PRZYRZECZENIU HARCERSKIEMU ODESZLI NA WIECZNĄ WARTĘ” . . .

Umieszczona na budynku przy Św. Marcinie nr 65, byłej Szkoły Powszechnej nr 6, w którym mieściły się harcówki V Hufca Harcerzy im. ks. Józefa Poniatowskiego.

Odsłonięta i poświęcona 2 maja 1993 roku. M-150

 

 

Tablica - poświęcona pamięci “WIERNYM BOGU I POLSCE HARCERZOM, ŻOŁNIERZOM II WOJNY ŚWIATOWEJ, RUCHU OPORU I SZARYCH SZEREGÓW ZAMĘCZONYM W OBOZACH KONCENTRACYJNYCH”... W 75 rocznicę powstania 12 P.D.H. im. B. Głowackiego i 54 rocznicę powstania tajnej P.D.H. - Górczyn.

Umocowana jest w Kościele p.w. Świętego Krzyża na ścianie po lewej stronie od wejścia do kościoła, od strony ul. Ostrobramskiej - Poznań - Górczyn.

Odsłonięta i poświęcona 11 grudnia. 1993 roku M-116.

 

Tablica - informująca, że “W TEJ SZKOLE MIEŚCIŁA SIĘ PIERWSZA HARCÓWKA VII HUFCA HARCERZY ZHP” .

Umieszczona jest na ścianie frontowej dawnej Szkoły Powszechnej nr 7 /obecnie 36/ przy ul. Słowackiego 54/56.

Odsłonięta. 23 maja. 1993 roku. M-91

 

Tablica - informująca że: “HARCÓWKA ZBUDOWANA / została/ W 1948 R. Z INICJATYWY I PRACY KOŁA PRZYJACIÓŁ HARCERZY ORAZ DRUHÓW VI HUPCA ZHP IM. TADEUSZA KOŚCIUSZKI - POZNAŃ WINIARY, KWIECIEŃ 1996 R.”.

Umieszczona na frontonie Domu Harcerza przy u1. Widnej nr 3 /po lewej stronie wejścia/, będącego aktualnie siedzibą Komendy Hufca ZHP Poznań-Jeżyce im. Stefana Czarnieckiego.

Odsłonięta i poświęcona 28 kwietnia. 1996 roku. M-183

 

Ulica - Heleny Szafran /1888-1969/.

Nauczycielki, naukowca - biologa. W harcerstwie od 1913 roku, członkini 2 Poznańskiej Drużyny Harcerek im. Królowej Jadwigi. W późniejszym czasie członkini Komendy Chorągwi Harcerek i Zarządu Oddziału. W czasie II wojny światowej prowadziła tajne nauczanie. Po wojnie została adiunktem w Zakładzie Ochrony Przyrody i Uprawy Krajobrazu. Działaczka harcerska. Ulica położona jest w dzielnicy Stare Miasto - Podolany i łączy ul. Strzeszyńską z Obornicką poniżej ul. Omańkowskiej. Nazwę ulicy nadano uchwałą Rady m. Poznania. nr XXX/16/1973. M-69

Ulica - harcmistrza Henryka Śniegockiego /1893 - 1971/ .

Działacza harcerskiego, nauczyciela, współtwórcy skautingu poznańskiego, do którego należał od 1912 roku, przewodniczącego powstałej w 1916 roku Miejscowej Komendy Skautowej. Członka P.O.W. byłego zaboru pruskiego, uczestnika Powstania Wielkopolskiego, Komisarza Plebiscytowego na Warmii w 1920 r. i w latach 1926 - 1928 Komendanta. Chorągwi Wielkopolskiej ZHP. W 1939 r. więźnia Fortu VII w Poznaniu. Uczestnika tajnego nauczania w Częstochowie. Autora śpiewnika harcerskiego, który uzyskał 13 wydań.

Ulica znajduje się w rejonie Piątkowa na Starym Mieście, między ulicami Obornicką, Kurpińskiego i Wojciechowskiego.

Nazwę ulicy nadano 3 października 1973 roku. M-4

 

Ulica - Szarych Szeregów.

Położona jest w dzielnicy Poznania - Stare Miasto i łączy ul. Strzeszyńską poprzez ul. Łęgowskiego, która jest jej przedłużeniem z ul. Obornicką.

Nazwę ulicy nadano uchwałą Rady m. Poznania nr XOCI/16/1973 r. M-67

 

Ulica - harcmistrza. Floriana. Marciniaka /1915 - 1944/.

1 Naczelnika. Szarych Szeregów, znajduje się w dzielnicy Stare Miasto - Podolany i łączy ona ul. Szarych Szeregów z ul. Rzepeckiego, jest równoległa do ulic: Obornickiej i Strzeszyńskiej.

Nazwą ulicy nadano Uchwałą Rady m. Poznania. nr XXVI/89/1983 M-68

 

Ulica - Wilków Morskich .

Położona jest w okolicy Jeziora Kierskiego od strony byłej wsi Kiekrz, łączy dwie prawie równoległe ulice Bojerową i Jachtową. Przy ulicy tej od 1932 roku znajduje się przystań żeglarskiej Drużyny Wilków Morskich a obecnie mieści się tam Ośrodek Żeglarski Chorągwi Wielkopolskiej ZHP.

Nazwę ulicy nadano 28 maja 1987 roku. M-64

 

Ulica - harcmistrza Franciszka Firlika /1909 - 1941/.

W czasie od kwietnia 1940 do 18 czerwca 1941 Komendanta Chorągwi Wielkopolskiej ZHP “Ul Przemysław" - kierującego pracą konspiracyjną na terenie m. Poznania i Wielkopolski. Aresztowanego przez Gestapo 18 VI 1941 r., więzionego w Domu Żołnierza. Dokładna data jego śmierci nie jest znana. Ulica położona jest w dzielnicy Stare - Miasto w rejonie Piątkowa, stanowi ona przedłużenie ul. M. Jaroczyńskiego, która łączy się z ul. Obornicką.

Nazwę ulicy nadano uchwałą Rady m. Poznania nr XVI/88/1990. M-7

 

Ulica - Harcerska

Jest boczną ulicy Głównej w Poznaniu - Wschodnim, przy ulicy tej znajdują się dwa budynki Szkoły Podstawowej nr 46, a prowadzi ona do boiska sportowego klubu “Polonia”. W latach 1924 - 1925 z inicjatywy dha Rajmunda Tarczewskiego drużynowego 3 P.D.H. im. Piasta, został zbudowany przez harcerki i harcerzy przy pomocy społeczeństwa budynek przeznaczony na harcówkę, a ulicę przy której go zbudowano nazwano Harcerską. Obecnie budynek nie istnieje, a nazwa ulicy pozostała. M-55

 

Ulica - Romka. Strzałkowskiego /20 III 1943 - 28 VI 1956/

Ucznia. 7 klasy Szkoły Podstawowej nr 40 w Poznaniu. Zginął w czasie wypadków Poznańskiego Czerwca 1956 r., zastrzelony przez funkcjonariuszy Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w zabudowaniach Urzędu przy ul. Kochanowskiego. Romek odegrał w wypadkach poznańskich rolę symboliczną. Przed swoją śmiercią, w ogniu walki, pochwycił leżący na ziemi sztandar narodowy i rozwinął go przed gmachem UB, wywołując wzruszenie i entuzjazm zgromadzonych tam ludzi. Rada 70 P.D.H. należącej do V Hufca Harcerzy uznała tragiczną śmierć Romka Strzałkowskiego na Ołtarzu Ojczyzny, jako Przyrzeczenie Harcerskie i przyjęła go pośmiertnie do swej drużyny jako honorowego członka.

Ulica znajduje się w dzielnicy Jeżyce i łączy ul. Jana Henryka Dąbrowskiego z ul. Poznańską.

Nazwę ulicy nadano w 1981 roku. M-73

 

Gmach - Szkoła Podstawowa nr 9 im. Dr Franciszka Witaszka /1898 - 1943/. Informuje o tym umieszczona po prawej stronie głównego wejścia tabliczka znamionowa oraz tablica osadzona na głazie polnym, umieszczonym na skwerku przed budynkiem szkolnym.

Szkoła znajduje się przy ul. Łukaszewicza nr 9/13.

Nadanie imienia nastąpiło 16 kwietnia 1967 roku.

Franciszek Witaszek - lekarz - członek 16 P.D.H. im. gen. Józefa Bema i Akademickiego Kręgu Harcerskiego, działacz ruchu oporu ZWZ. Aresztowany 25 IV 1942 roku, więziony w Domu Żołnierza i Forcie VII w Poznaniu, gdzie poniósł śmierć w dniu 8 I 1943 roku. M-58

 

Gmach - Szkoła Podstawowa nr 2 im. Szarych Szeregów.

Informuje o tym tabliczka znamionowa, umieszczona po prawej stronie wejścia do Szkoły. W hallu Szkoły na ścianie duży napis - Szare Szeregi, z symbolami Polski Walczącej, z fragmentami murów - całość kompozycji jest 8 mtr. długa i ma 2,5 mtr. wysokości.

Szkoła znajduje się przy ul. Wioślarskiej nr 1 na Osiedlu Jagiellońskim.

Nadanie imienia nastąpiło 26 kwietnia 1980 roku. M-155

 

Gmach - Hotel “Bazar ", w którym zamieszkał Ignacy Paderewski tuż przed wybuchem Powstania Wielkopolskiego, a w dniu jego wybuchu, na pierwszym piętrze mieściło się stanowisko strzeleckie skautów z drużyny im. ks. Józefa Poniatowskiego. Gmach ten usytuowany jest u zbiegu ulic: Paderewskiego i Al. Marcinkowskiego. M-3

 

Cmentarz zasłużonych na wzgórzu Św. Wojciecha /ul. Działowa/

 

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Dr Ksawerego Zakrzewskiego /1876-1915/ lekarza, działacza narodowego i społecznego, naczelnika “Sokoła" poznańskiego i wiceprezesa Związku Sokołów w zaborze pruskim, a od 1912 r. inicjatora harcerstwa wielkopolskiego i opiekuna młodej organizacji skautowej w Poznaniu.

Mogiła usytuowana jest w połowie głównej drogi po prawej stronie. Nr ewid. księgi cmentarnej 19. M-46

 

Cmentarz parafialny na Wildzie przy ul. Bluszczowej.

 

Grób - rodziny Zielińskich, w którym spoczywa Tadeusz Zieliński /1904-1963/ harcmistrz, od 1919 r. członek ZHP, organizator i drużynowy P.D.H. im. Zawiszy Czarnego 1920/1921. W latach 1923-1929 członek Komendy Chorągwi i w latach 1936 - 1937 czynny w Wydziale Starszoharcerskim Głównej Kwatery ZHP, uczestnik Jamboree w Holandii. W II wojnie światowej działał w Ruchu Oporu - Szare Szeregi. W latach 1946 - 1949 i 1956 - 1958 Komendant IX Hufca Poznań - Dębiec, czynny również w Komendzie Chorągwi. Umiera 12 X 1963 roku.

Grób znajduje się w głównej alei po prawej stronie - na tablicy nagrobnej napisano Harcmistrz ZHP. M-17

 

Cmentarz parafialny na Jeżycach ul. Nowina 1

 

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Jana Poplewskiego /1896-1950/, harcmistrza, Powstańca Wielkopolskiego. W latach 1929-1939 pracownika - instruktora Komendy Chorągwi Wielkopolskiej ZHP. Uczestnika wojny obronnej w 1939 roku.

W czasie II wojny światowej przebywa w Ostrowcu Świętokrzyskim, utrzymując stałą łączność z wieloma harcerzami z terenu Wielkopolski. Po powrocie do Poznania w latach 1946-1949 podejmuje pracę w Komendzie Chorągwi. Aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w maju 1950 r. za - jak to określono w akcie oskarżenia .. . “ w maju lub czerwcu 1949, w Buku nakłaniał ... , ... do założenia nielegalnego związku składającego się ze starszych harcerzy”... Krótko po otrzymaniu wyroku umiera w zakładzie karnym w Poznaniu przy ul. Młyńskiej w dniu 6 XII 1950 roku. Zaniedbana prawie bezimienna mogiła staraniem Kręgu Seniorów Harcerskich im. Tadeusza Wojtczaka z Buku w 1986 roku została uporządkowana i oznakowana krzyżem harcerskim i ryngrafem z nazwiskiem zmarłego.

M-54

 

Cmentarz parafialny przy ul. Lutyckiej.

 

Grób - rodziny Czekalskich, w którym spoczywa Józef Czekalski /1895-1976/. Profesor, harcmistrz - syn zesłańców, twórca hufca ZHP na Kaukazie. Członek OMN - POW, w 1918 r. wstąpił do 4 dywizji WP gen. Żeligowskiego, pełnił w niej funkcję oficera kulturalnego, red. pisma “Legionista”, bierze udział w walkach w 1920 roku. Profesor Wyższej Szkoły Intendentury, Wyższej Szkoły Sztabu Generalnego, Uniwersytetu Warszawskiego i Poznańskiego. Badacz Sahary, w tym też okresie współpracuje z ZHP Nancy i Lion /Francja/. Członek Rady Naczelnej ZHP w latach 1920/1921, potem kier. Zarz. Oddz. Wielkopolskiego ZHP. Współtwórca czasopisma harcerskiego “Czuj Duch” wychodzącego w latach 1922-1926 i 1932-1935. Opiekun Koła Akademickiego Harcerskiego im. Heliodora Święcickiego Uniwersytetu Poznańskiego. W latach 1939-1945 prof. Tajnego Uniwersytetu Ziem Zachodnich. Członek Armii Krajowej. Członek Komisji Historycznej Chorągwi Wielkopolskiej do 1970 roku.

W grobie tym spoczywa również żona Józefa - Anna Czekalska /1901-1990/. Działacz plebiscytowy na Śląsku, uczestniczka wielu obozów harcerskich, jako instruktor -przyrodnik. W latach 1939-1945 wykładowca na Tajnym Uniwersytecie Ziem Zachodnich. Członek Armii Krajowej, łączniczka męża z Grotem Roweckim i gen. Borem - Komorowskim. Od 1957 roku sympatyk Komisji Historycznej Chorągwi Wielkopolskiej ZHP.

Grób oznakowany jest nr 17/18. M-147

 

Grób - rodziny Wietrzykowskich, w którym spoczywa Sylwester Wietrzykowski /1903-1968/ harcmistrz, od 1917 r. członek drużyny skautów im. Bartosza Głowackiego, od 1928 harcmistrz, drużynowy 7 P.D.H. im. Stefana Czarnieckiego, w 1930 r. organizator Harcerskiej Orkiestry Dętej, od 1935 Komendant VII Hufca Harcerzy, uczestnik wojny obronnej w 1939 r., nauczyciel tajnego nauczania. W latach 1945-1950 ponownie Komendant VII Hufca i jednocześnie członek Komendy Chorągwi oraz Komendant ZHP miasta Poznania.

Zmarł 23 V 1968 roku.

Grób oznakowany jest lilijkami harcerskimi, okolicznościową tabliczką i krzyżem harcerskim. M-74

 

Cmentarz komunalny przy ul. Grunwaldzkiej na Junikowie

 

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Janiny Jakubowskiej z d. Łakińskiej /1988 - 1960/. Druhna Janina była u kolebki żeńskiego ruchu harcerskiego w Wielkopolsce. Założyła w 1912 roku drużynę harcerek im. Emilii Plater, była jej drużynową. II wojna światowa zastała ją w Warszawie, tutaj pochłonął ją wir pracy konspiracyjnej, uczestniczyła w Powstaniu Warszawskim, w którym zginęło jej dwóch synów. Była więźniem obozu koncentracyjnego Oświęcim. Choroba serca spowodowała jej przedwczesną śmierć w 1960 roku.

Mogiła znajduje się na polu 14 w 3 rzędzie i oznakowana jest krzyżem harcerskim. M-47

Grób - rodziny Krugiełków, w którym spoczywa Józef Krugiełka /1902 - 1986/, harcmistrz, Powstaniec Wielkopolski, drużynowy 6 Poznańskiej Drużyny Skautowej. Inicjator przekształcenia w 1928 r. 6 PDS w 1 Harcerską Drużynę Lotniczą im. gen. Henryka Dąbrowskiego i do roku 1932 jej drużynowy. W latach 1933 - 1938 instruktor Komendy Chorągwi uczestnik wojny obronnej w 1939 r. oraz Polskiego Ruchu Oporu. W latach 1939 - 1945 więzień obozu koncentracyjnego w Żabikowie i Fortu VII w Poznaniu. w latach 1946 - 1947 Hufcowy XII Hufca Drużyn Lotniczych, a w latach 1948 - 1949 Hufca Poznań - Łazarz. Lata 1959 - 1980 to działalność w organach rewizyjnych Związku. Od roku 1972 członek Chorągwianej Komisji Historycznej, a później Komisji Historycznej Hufca “Piast” Poznań Stare - Miasto.

Grób znajduje się w kwaterze Powstańców Wielkopolskich strona prawa i oznakowany jest harcerską lilijką. M-65

 

Grób - rodzinny Strumiłłów, w którym spoczywa Tadeusz Strumiłło /1884 - 1958/ Harcmistrz Rzeczypospolitej, członek “Eleuzis”. Współzałożyciel Skautingu w Polsce, członek Naczelnej Komendy Skautowej we Lwowie. Profesor Dr filozofii, członek Międzynarodowego Biura Skautowego w 1933 r. W 1926 r. został powołany także na przewodniczącego Biura Skautów Słowiańskich.

Grób znajduje się na polu 4, kwatera 2. M-l9

 

Grób - rodziny Stabrowskich, w którym spoczywa Mieczysław Stabrowski /l901-1979/, harcmistrz, dr medycyny. Od 1916 roku członek VI Warszawskiej Drużyny Skautów. W latach 1921-1939 pełniący wiele odpowiedzialnych funkcji w Komendzie Wielkopolskiej Chorągwi ZHP. Lata okupacji spędza w Warszawie, wykonując wiele zadań zlecanych przez szefa służby sanitarnej Armii Krajowej. W 1945 r. wraca do Poznania, jest wieloletnim dyrektorem Wojewódzkiego Szpitala Dziecięcego im. Krysiewicza. W latach 1946-1947 jest komendantem Wielkopolskiej Chorągwi Harcerzy ZHP. Zmuszony przez władze polityczne do ustąpienia z funkcji Komendanta, wycofuje się z czynnego życia harcerskiego, pozostając jego sympatykiem. Umiera 17. 11. 1979 roku.

Grób znajduje się w głównej Alei Zasłużonych - po prawej stronie i oznakowany jest krzyżem harcerskim. M-82

 

Grób - rodziny Strzałkowskich, w którym spoczywa Romek Strzałkowski /1943-1956/, uczeń 7 klasy Szkoły Podstawowej nr 40 w Poznaniu, zginął w czacie wypadków Poznańskiego Czerwca 1956 r., zastrzelony przez funkcjonariuszy Woj. Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w zabudowaniach tegoż Urzędu przy ul. Kochanowskiego. Romek odegrał w wypadkach poznańskich rolę symboliczną. Przed swoją śmiercią, w ogniu walki, pochwycił leżący na ziemi sztandar biało-czerwony i rozwinął go przed gmachem UB wywołując wzruszenie i entuzjazm zgromadzonych tam ludzi.

W dniu 26 czerwca 1957 r. Rada Drużyny 70 PDH należącej do V Hufca Harcerzy im. ks. Józefa Poniatowskiego uznała tragiczną śmierć Romka, na Ołtarzu Ojczyzny, jako przyrzeczenie harcerskie i przyjęła Go do swej drużyny na honorowego członka.

Grób znajduje się na polu 24 w kwaterze 4. M-72

 

Grób - rodziny Romałów, w którym spoczywa Marian Romała /1912-1984/ podharcmistrz, artysta i grafik b. członek 20 PDH im. gen. J. L. Sowińskiego, projektant wielu pocztówek i druków harcerskich, komisarz licznych wystaw harcerskich, projektant harcerskich tablic pamiątkowych, a pod koniec swego życia ofiarny członek Komisji Historycznej Hufca ZHP Poznań - Wilda.

Grób znajduje się na polu R 7/3. M-16

 

Cmentarz parafialny na Górczynie, ul. Albańska - P. Ściegiennego

 

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku księdza Tadeusza Czerniejewskiego /1913-1984/ Harcerza Rzeczypospolitej, od 1925 r. członka Drużyny Harcerzy im. Tadeusza Rejtana w Śremie, w latach 1936-1939 Kręgu Starszoharcerskiego Kleryków w Obrze. W latach 1939-1945 wysiedlonego do Częstochowy. W 1945 r. kapelana Chorągwi Wielkopolskiej ZHP, jednocześnie Hufca Łączności oraz 28 Poznańskiej Drużyny Harcerek. Proboszcz parafii Niepart.

Mogiła nr 29908 znajduje się na polu 1 i oznakowana jest krzyżem harcerskim.

M -26

 

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Andrzeja Łęskiego /1924-1973/ podharcmistrza, żołnierza Szarych Szeregów i Armii Krajowej. W latach 1957-1959 drużynowego 137 P.D.H., a następnie komendanta Szczepu przy Szkole Podstawowej nr 71. Umiera nagle podczas podróży służbowej do Francji 23 X 1973 r.

Mogiła nr 20645 znajduje się na polu 1/5/4 i oznakowana jest krzyżem harcerskim i znakiem Polski Walczącej. M-25

 

Grób - rodziny Zyffertów, w którym spoczywa Wincenty Zyffert /1912-1947/ podharcmistrz. Pierwszy w odradzającej się Polsce Komendant Wielkopolskiej Chorągwi Harcerzy w latach 1945-1946.

Grób ma nr 3078 i znajduje się na polu L 5 3/4. M-24

 

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Ludwika Stefańskiego (1910 - 1953) podharcmistrza, w latach 1928 - 1931 przybocznego, a w latach 1931 - 1932 drużynowego gromady zuchów. W 1934 roku instruktora środowiska zuchowego V Poznańskich Drużyn Harcerskich im. ks. Józefa Poniatowskiego i w latach 1947 - 1948 komendanta Hufca ZHP Poznań - Wilda. M.-15

 

Cmentarz komunalny na Miłostowie - ul. Gnieźnieńska.

 

Grób - rodziny Adamczaków, w którym spoczywa Tadeusz Adamczak /1905-1982/ harcmistrz, w latach 1926-1927 i w roku 1931 drużynowy 2 P.D.H. im. Kazimierza Wielkiego, a w latach 1937-1939 i 1945-1949 Hufcowy II Hufca ZHP Poznań - Śródka. Aresztowany w 1943 r. przebywał w więzieniach niemieckich, kolejno w Kutnie, Domu Żołnierza w Poznaniu i obozie koncentracyjnym w Żabikowie. Po wojnie w latach 1949-1959 indagowany stale przez Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Poznaniu. Umiera 24 VIII 1982 roku.

Grób oznakowany jest krzyżem harcerskim, znajduje się od strony ul. Gnieźnieńskiej. M-120

 

Grób - rodziny Bednarków, w którym spoczywa Mieczysław Bednarek /1922-1989/ harcmistrz PL, od 1930 r. członek 1 Harcerskiej Drużyny Lotniczej im. gen. Henryka Dąbrowskiego w Poznaniu, w latach 1945-1950 i 1958-1960 jej drużynowy. W latach 1965-1970 komendant Szczepu Drużyn Lotniczych. w międzyczasie z-ca Komendanta Hufca Poznań - Grunwald, a w latach 1971-1989 przewodniczący Komisji Rewizyjnej tegoż hufca oraz z-ca przew. Komisji Rewizyjnej Chorągwi Poznańskiej ZHP. Ponadto - komendant obozów, drużyny, szczepu, zgrupowań hufca. Pilot szybowcowy i instruktor modelarstwa lotniczego. W II wojnie światowej uczestnik Polskiego Ruchu Oporu.

Grób oznakowany krzyżem harcerskim znajduje się od strony ul. Warszawskiej.

M-87

 

 

Grób - rodziny Jarczyńskich - miejsce wiecznego spoczynku Kazimierza Jarczyńskiego, harcmistrza /1908-1983/, w latach przed II wojną światową drużynowego 3 P.D.H. im. “Piast" na Głównej. W okresie powojennym korespondent Kuriera Poznańskiego, publikował reportaże z życia harcerskiego, od 1980 r. członek Komisji Historycznej Chorągwi Poznańskiej ZHP, działał w Sekcji Archiwalno - Bibliograficznej jako z-ca przewodniczącego. Zmarł 24 IV 1983 roku.

Grób znajduje się na polu R 4/5 - 16 od strony ulicy Gnieźnieńskiej i oznakowany jest krzyżem harcerskim. M-84

 

Grób - rodziny Kałamajków, w którym spoczywa Alfons Kałamajka (1927-1948) pierwszy w latach po II wojnie światowej drużynowy (5O P.D.H.) 3 P.D.H. im. “Piast" na Głównej. Podczas II wojny światowej współdziałał w organizowaniu pomocy rodzinom wysiedlanym z Poznania. Chory na płuca, zmarł nagle 2 IV 1948 roku.

Grób znajduje się w części cmentarza od strony ul. Gnieźnieńskiej i jest oznaczony krzyżem harcerskim. M - 83

 

Grób - rodziny Mielcarków - w którym spoczywa Bogdan Mielcarek /1921-1950/ harcerz 2 P.D.H. im. Kazimierza Wielkiego, wraz z rodziną wywieziony w II wojnie światowej do Częstochowy, działał w Polskim Ruchu Oporu, aresztowany, podczas ucieczki schwytany i osadzony w więzieniu. Po wojnie aktywny członek 2 P.D.H., organizator zespołu wokalno - muzycznego, działacz koła Przyjaciół Harcerzy. Zginął śmiercią tragiczną 10 II 1950 r.

Grób znajduje się na polu R 1/2 g.5 od strony ul. Gnieźnieńskiej i oznakowany jest krzyżem harcerskim. M-85

 

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Mariana Nowaka /1920 - 1985/ podharcmistrza, harcerza. 2 P.D.H. im. Kazimierza Wielkiego, pełniącego szereg funkcji w drużynie, od 1933 r. przyboczny. W czasie II wojny światowej działał w Polskim Ruchu Oporu. W latach 1945 - 1965 czynny w drużynie i komendzie II Hufca Poznań - Śródka, później w drużynie seniorów “Wiarusy".

Mogiła znajduje się od strony ul. Gnieźnieńskie j i oznakowana jest krzyżem harcerskim. M-86

 

 

Grób - rodziny Tadeuszaków - miejsce wiecznego spoczynku Heleny Tadeuszak /1909 - 1982/, harcmistrzyni, nauczycielki, założycielki pierwszej gromady zuchów w Kościanie, w latach 1930 - 1939. Hufcowej Hufca Harcerek w Kościanie. W czasie II wojny światowej nauczycielki tajnego nauczania w pow. miechowskim woj. krakowskie. Członkini Zarządu Rady Głównej Opiekuńczej nad Wysiedleńcami. Po wojnie w latach 1945 - 1949 Hufcowa Hufca Harcerek w Kościanie oraz zastępczyni Komendantki Wielkopolskiej Chorągwi Harcerek ZHP, a. w latach 1957 - 1960 I Zastępczyni Komendanta Wielkopolskiej Chorągwi ZHP. W latach siedemdziesiątych, aż do śmierci, zastępczyni przewodniczącego Komisji Historycznej Chorągwi Wielkopolskiej ZHP.

Grób znajduje się na polu R 1 /II i ma numer 109 A od strony ul. Gnieźnieńskiej i jest oznakowany krzyżem harcerskim. M-75

 

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Jana Wierzejewskiego /1884 - 1937/, współzałożyciela Towarzystwa Samokształceniowego “Iskra” w 1903 r. Założyciela Drużyny Skautowej im. Zygmunta Miłkowskiego w Bochum 1913 r. (Niemcy) oraz w 1917 r. 1 Drużyny Skautowej im. Stanisława. Staszica w Bydgoszczy. Powstańca Wielkopolskiego 1918/1919, członka Głównej Kwatery Skautowej w Poznaniu, Naczelnika Harcerskich Drużyn Wielkopolskich 1919 - 1920, współorganizatora ruchu “Harcerzy Obywateli" w 1936 r.

Mogiła do 1933 roku znajdowała. się na cmentarzu parafii Zmartwychwstania Pańskiego na Świerczewie przy ul. Dąbrówki, od 1945 r. niegrzebalnego. 1 XI 1993 r. nieznani sprawcy rozbili ustawiony staraniem Komisji Historycznej Hufca Poznań Wilda pomnik nagrobny, oznakowany krzyżem harcerskim. Po ekshumacji prochy Jego złożone zostały obok jego żony Pelagii Wierzejewskiej, córki działacza polonijnego, pisarza wielkopolskiego Piotra Polińskiego. Pośrodku na podstawie krzyża umieszczona jest tablica. “KU PAMIĘCI - PPŁK WINCENTY WIERZEJEWSKI x 1889 + 1972 r. ZMARŁ W ANGLII KOMENDANT POW B. ZABORU PRUSKIEGO ORAZ HARCERSTWA w POZNANIU POWSTANIEC WIELKOPOLSKI 1918 - 1919 R". / Wincenty był bratem Jana/

Mogiła. znajduje się od strony ul. Gnieźnieńskiej - Pole 5 rząd 8 grób 9 i oznakowana jest krzyżem harcerskim. M - 18

 

Mogiła - Na polu 3 w sektorze 5 w 1 rzędzie /od strony ul. Gnieźnieńskiej/ znajduje się mogiła, a na. części pionowej usytuowanego na niej pomnika. nagrobnego, na marmurowej tablicy, m.in. ryty napis - Ś.P. JAN KĄKOLEWSKI GENERAŁ BRYGADY x 23. 12. 1893 + 22. 9. 1977 R.I.P.

Jan Kąkolewski, od 1908 r. czynny w tajnych organizacjach młodzieżowych m. in. “Żuaw”, która w październiku 1912 roku przechodząc do działalności skautowej dała początek przyszłej IV Drużynie Skautowej im. Władysława Jagiełły w Poznaniu. Członek Polskiej Organizacji Wojskowej b. zaboru pruskiego, uczestnik Powstania Wielkopolskiego i wojny bolszewickiej w 1920 roku, w stopniu oficerskim. W roku 1933 przeniesiony w stan spoczynku. Działał w wielu organizacjach kombatanckich m. in. w Towarzystwie Powstańców Wielkopolskich. Pełnił funkcję przewodniczącego “grona byłych harcerzy" 4 P.D.H. im. Władysława Jagiełły, był członkiem Komisji Historycznej Chorągwi Wielkopolskiej ZHP. Walczył na frontach wojny obronnej w 1939 r., żołnierz podziemia i Powstania Warszawskiego. M-184

 

RAWICZ

 

Tablica - upamiętniająca nadanie Szkole Podstawowej nr 2 imienia Szarych Szeregów.

Umieszczona jest w hallu tejże Szkoły przy ul. Szarych Szeregów nr 3.

Odsłonięta 8 maja 1976 roku. M-95

 

Gmach - Szkoła Podstawowa nr 2 im. Szarych Szeregów - informuje o tym tabliczka znamionowa umieszczona po prawe j stronie wejścia do Szkoły.

Szkoła znajduje się przy ul. Szarych Szeregów nr 3.

Nadanie imienia nastąpiło 8 maja 1976 roku. M-93

 

Ulica - Szarych Szeregów położona w centrum miasta, biegnie z północy na południe, tj. od ul. 17 Stycznia do Wałów Poniatowskiego.

Nazwę nadano 8 maja 1976 roku. M-94

 

ROGOŹNO

 

Pomnik - postawiony " W HOŁDZIE ROGOZIŃSKIM HARCERZOM Z DRU-ŻYNY SZARYCH SZEREGÓW CZASU WOJNY I OKUPACJI 1939-1945 ..." Usytuowany na skwerku przed budynkiem Zespołu Szkół Rolniczych przy ul. Kościuszki nr 41.

Odsłonięty 10 czerwca 1994 roku. M-138

 

Tablica - informująca że " TU MIESZKAŁ DH STASIU KONIECZYŃSKI W LATACH 1940-44 WALCZYŁ W “SZARYCH SZEREGACH” Z HITLEROWSKIM OKUPANTEM. ZGINĄŁ ŚMIERCIĄ MĘCZEŃSKĄ W OBOZIE ZAGŁADY W WIEKU, LAT 24...” Umocowana jest z lewej strony drzwi wejściowych w budynku przy ul. Kościuszki nr 11.

Odsłonięta 26 kwietnia 1981 roku. M-123

 

Mogiła - symboliczna ks. prof. dr Kazimierza Werbela /1902 - 1940/ harcmistrza, Prefekta Seminarium Nauczycielskiego i Gimnazjum w Rogoźnie. Komendanta Hufca ZHP w Rogoźnie 1926 - 1936. Zginął w obozie Mauthausen. Informuje o tym tablica nagrobna odsłonięta w 1994 roku.

Mogiła znajduje się na cmentarzu parafialnym przy ul. Wągrowieckiej w rzędzie 1 kwaterze VII nr 31. M-139

RYDZYNA

 

Pomnik - poświęcony tym co “ W DRUGIEJ WOJNIE ŚWIATOWEJ 1939 -1945 NA POLACH BITEW ORAZ W MIEJSCACH ZAGŁADY ZGINĘLI .. . oraz ... DLA UCZCZENIA TYCH KTÓRZY PRACOWALI DLA POLSKI I ZA NIĄ GINĘLI”,...Wśród czterech nauczycieli wymienionych m. in. na tablicy umieszczonej na tym pomniku jest również Harcmistrz Rzeczypospolitej Tadeusz Maresz.

Pomnik usytuowany jest na placu przy zamku książąt Sułkowskich.

Odsłonięty we wrześniu 1980 roku. M-118

 

Tablica - upamiętniająca życie i działalność Tadeusza Maresza /1895 - 1944/ Harcmistrza Rzeczypospolitej, działacza harcerskiego w Warszawie, Humaniu i Rydzynie. W latach 1929 - 1939 nauczyciela historii i zastępcy dyrektora Gimnazjum i Liceum im. Sułkowskich w Rydzynie. Zginął tragicznie w obozie jenieckim w Doessel.

Tablica umieszczona, jest w sali szkolnej, byłej harcówce Szkoły Podstawowej w Rydzynie.

Odsłonięta 14 grudnia 1988 roku. M-97

STĘSZEW

 

Pomnik - poświęcony " . . . DRUHOM KTÓRZY ODESZLI NA WIECZNĄ WARTĘ "...

Usytuowany jest na skwerze u zbiegu ulic: Wojska Polskiego i Poznańskiej. Odsłonięty i poświęcony 18 czerwca 1989 roku. M-63

 

STAWISZYN

 

Mogiła - symboliczna “POLEGŁYCH ZA OJCZYZNĘ HARCERZY POLSKICH".

Znajduje się na cmentarzu katolickim - przy wejściu od strony wschodniej, a wykonana została w październiku 1991 r. M-81

 

ŚWINIARY

 

Pomnik - poświęcony pamięci poległych w obronie Ojczyzny harcerzom 9 Drużyny Harcerzy im. Mieszka I w Kłecku.

Usytuowany jest obok Szkoły Podstawowej po prawej stronie i otoczony jest zielenią.

Odsłonięty 9 września 1989 roku. M-127

 

Tablica - poświęcona Sylwestrowi Śliwińskiemu /1922 - 1939/ harcerzowi 9 Drużyny Harcerzy im. Mieszka I w Kłecku, który “ ZGINĄŁ W OBRONIE OJCZYZNY” ... Usytuowana jest w hallu Szkoły Podstawowej w Świniarach k/Kłecka noszącej imię Sylwestra Śliwińskiego.

Odsłonięta 10 września 1989 roku. M-126

 

Tablica - bez tekstu przedstawiająca kaganek oświaty na tle lilijki harcerskiej z kłosami i liśćmi lauru - obrazuje ona stylizowany herb Szkoły Podstawowej w Świniarach, noszącej imię Sylwestra Śliwińskiego - harcerza 9 Drużyny Harcerzy im. Mieszka I w Kłecku - poległego w obronie Ojczyzny.

Odsłonięta 10 września 1989 roku. M-l25

Gmach - Szkoła. Podstawowa. w Świniarach k/Kłecka. im. Sylwestra. Śliwińskiego - informuje o tym tabliczka znamionowa umieszczona na budynku Szkoły.

Imię nadano 10 września 1989 roku M-l29

 

Izba Patrona - /harcówka./ Szkoły Podstawowej im. Sylwestra Śliwińskiego w Świniarach k/ Kłecka.

W Izbie tej zebrano pamiątki po S. Śliwińskim i braciach Mężyńskich, którzy również byli członkami 9 Drużyny Harcerzy im. Mieszka I w Kłecku i zginęli w obronie tego miasta we wrześniu 1939 r. W centralnym miejscu Izby duże popiersie patrona w mundurze harcerskim i rogatywce. Izba jest wolno stojącym pawilonem, usytuowanym z tyłu budynku szkolnego.

Otwarcie nastąpiło 10 września 1989 roku. M-128

 

ŚRODA

 

Pomnik - upamiętniający “ MIEJSCE ZAŁOŻENIA PIERWSZEJ DRUŻYNY HARCERZY 18.5.1916 R" i jednocześnie poświęcony “ HARCERZOM ZIEMI ŚREDZKIEJ POLEGŁYM W II WOJNIE ŚWIATOWEJ".

Usytuowany jest po prawej stronie ulicy Harcerskiej, obok jedynej na tej ulicy lipy.

Pomnik odsłonięto 16 września. 1979 r., a tablicę na nim 13 września. 1981 r. /poświęconą Harcerzom Ziemi Średzkiej poległym w II wojnie światowej/. M-76

 

Ulica - Harcerska, stanowi ona przedłużenie ul. Dąbrowskiego znajdującej się we wschodniej części miasta, pomiędzy szosą do Jarocina a szosą do Śrenicy.

Nazwą nadano w czerwcu 1945 roku. M-78

 

Ulica - Zuchowa - znajduje się ona podobnie jak ul. Harcerska we wschodniej części miasta pomiędzy ulicami 27 Grudnia a 1 Maja, niedaleko ul. Harcerskiej.

Nazwę nadano w 1976 roku. M-79

 

Grób - rodziny Wawrzyniaków i Rexów, w którym spoczywa Stanisław Rex /1908 - 1987/ harcmistrz PL, od 1920 r. członek III Drużyny Harcerzy im. Adama Mickiewicza, a w 1928 II Drużyny Harcerzy im. ks. Józefa Poniatowskiego. W latach 1932 - 1934 Komendant Hufca Harcerzy w Środzie, a następnie drużynowy IV Drużyny Harcerzy w Zaniemyślu. W czasie II wojny światowej przebywa w swym rodzinnym mieście. W latach 1945-1949 Komendant Hufca Średzkiego a w latach 1955-58 ponownie kieruje Hufcem. W okresie późniejszym pracuje w pionie kwatermistrzowskim. Wielokrotny komendant obozów hufca i zgrupowań, niestrudzony działacz społeczny i kulturalny Ziemi Średzkiej.

Grób znajduje się na cmentarzu parafialnym przy ul. Plantażana i oznakowany jest krzyżem harcerskim. M-77

 

SWARZĘDZ

 

Pomnik - poświęcony “HARCERZOM KTÓRZY W SŁUŻBIE BOGU I POLSCE ODESZLI NA WIECZNĄ WARTĘ”.

Usytuowany jest w południowo-zachodniej części cmentarza parafii rzymsko-katolickiej p.w. Matki Bożej Wspomożenia Wiernych przy ul. Poznańskiej 27.

Odsłonięty i poświęcony w 1984 roku. M-178

 

Tablica - informująca, że “HARCÓWKA WZNIESIONA DLA SWARZĘDZKICH HARCERZY Z INICJATYWY KOŁA PRZYJACIÓŁ HARCERZY PRZY WSPARCIU POMOCY RADY NARODOWEJ I URZĘDU MIASTA I GMINY SWARZĘDZ W ROKU 40-LECIA PRL I 10 ROCZNICY DZIAŁANIA HUFCA ZHP SWARZĘDZ - 1985 ROK”. Zamocowana jest na ścianie frontowej DOMU HARCERZA, po prawej stronie głównego wejścia przy ul. Harcerskiej nr 1.

Ufundowana z okazji oddania do użytku Domu Harcerza w tymże roku. M-179

 

Ulica - Harcerska - położona w bliskiej odległości od u1. Poznańskiej /trasa E 38 nr 2/.

Nazwę ulicy nadano uchwałą Rady Miasta i Gminy w latach osiemdziesiątych.

M-180

 

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Ewy Woźniak / 1968-1992/ podharcmistrzyni, przybocznej 8 Swarzędzkiej Drużyny Harcerskiej “Watra" im. Szarych Szeregów.

Mogiła znajduje się na cmentarzu parafii rzymsko-katolickiej p.w. Matki Bożej Wspomożycielki Wiernych przy ul. Poznańskiej 27, w jego południowo-zachodniej części i oznakowana jest krzyżem harcerskim. M-181

 

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Bronisława Szydrowskiego /1931-1991/ harcerza, członka od 1945 r. 2 Swarzędzkiej Drużyny Harcerzy im. Bolesława Chrobrego. Od 1980 r. Przewodniczący Koła Przyjaciół Harcerzy w Swarzędzu, a w latach 1990-1991 członek Komendy Hufca. Był inicjatorem obchodów 65 - lecia Harcerstwa w Swarzędzu, fundacji budowy pomnika ku czci pomordowanych w czasie II wojny światowej, budowy Domu Harcerza, fundacji sztandaru Hufca. Znany i ceniony działacz społeczny i gospodarczy.

Mogiła znajduje się na cmentarzu parafii rzymsko-katolickiej p.w. św. Marcina Biskupa Wyznawcy w jego południowo-wschodniej części i oznakowana jest krzyżem harcerskim M-182

TUREK

 

Ulica - Stanisława Kączkowskiego - harcerza, profesora miejscowego gimnazjum, organizatora walki wyzwoleńczej w środowisku harcerskim, zginął od nieprzyjacielskiej kuli 11 listopada 1918 roku.

Ulica przebiega obok Szkół Podstawowych nr 2 i 14.

Nie ustalono daty nadania nazwy. M- brak

 

Mogiła - w której spoczywa “ŚP STANISŁAW KĄCZKOWSKI - PROFESOR GIMNAZJUM ORGANIZATOR WALKI WYZWOLEŃCZEJ W HARCERSKIM ŚRODOWISKU SZKOLNYM ZGINĄŁ OD NIEPRZYJACIELSKIEJ KULI 11 LISTOPADA 1918 R” - motto obok powyższego tekstu umieszczone na tablicy nagrobnej “A JEŚLI KOMU DROGA OTWARTA DO NIEBA - TYM, CO SŁUŻĄ OJCZYŹNIE”.

Mogiła oznakowana krzyżem harcerskim, znajduje się na miejscowym cmentarzu.

M-brak

 

WRZEŚNIA

 

Pomnik - poświęcony “HARCERZOM ZIEMI WRZESIŃSKIEJ POLEGŁYM W OBRONIE OJCZYZNY” ...

Usytuowany jest w centralnej części ul. Harcerskiej, tuż obok byłej pierwszej harcówki 1 Wrzesińskiej Drużyny Harcerzy im. Kazimierza Wielkiego.

Odsłonięty 30 maja 1992 roku. M-148

 

Tablica - informująca, że “W ROKU 1918 W TYM DOMU BYŁA SIEDZIBA PIERWSZEJ WRZESIŃSKIEJ DRUŻYNY HARCERSKIEJ" ...

Umieszczona jest na frontowej ścianie budynku parterowego przy ul. Harcerskiej nr 14.

Odsłonięta w czerwcu 1958 roku. M.-34

Ulica - Harcerska, stanowi ona przedłużenie ulicy Sienkiewicza od strony południowej, posiada dwa pasma jezdni, przedzielone pasem zieleni. Łączy ona miasto z parkiem im. Dzieci Wrzesińskich.

Nazwę nadano w czerwcu 1958 roku. M-35

 

PIŁKA

 

Mogiła - miejsce wiecznego spoczynku Bronisława Drwęskiego /1888 - 1918/, drużynowego 2 Poznańskiej Drużyny Harcerzy im. Kazimierza Wielkiego, do której wstąpił w 1914 roku. Po akcji protestacyjnej i po opuszczeniu więzienia zmarł 31 X 1918 roku w domu rodzinnym w Piłce. Umarł w obronie polskości.

Mogiła znajduje się na cmentarzu parafialnym w sektorze starych pochówków. M.-56

 

 

Autorzy metryk Harcerskich Miejsc Pamięci,

uwzględnionych w niniejszym opracowaniu

 

 

Aleksy Ildefons 38, 39, 40, 41, 42, 43

Bobrowska Adrianna 169

Bonikowski Jan 93, 94, 95

Czekalska Maria 147

Depczyńska Joanna 92

Duliba Piotr 168

Dyderski Kazimierz 13, 14, 18

Derda Józef 22, 23, 26, 45, 46, 47, 57, 58, 64, 65, 67, 68, 70, 80, 82, 83, 84, 85,

86, 87, 116, 122, 125, 126, 127, 128, 129, 136, 137, 138, 139, 141,

142, 150, 151, 152, 153, 154, 166.

Goderska Barbara 183

Grześczyk Marian 173, 176

Gierka Roman 37

Gintrowski Edward 30, 31, 32, 117

Jankowski Jan Maria 33

Jankowski Mieczysław 91

Kornaszewski Andrzej 171, 174, 175

Kramarczyk Artur 162

Kubiak Wiesław 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11

Kujawa Józef 140

Krauze Mieczysław 88, 89, 90

Kraszewski Lech 143, 144, 145, 146, 149

Kwiatek Kazimierz 34, 35, 148

Kozłowski Jacek 44

Lortz Agnieszka 158, 159, 161

Młodzikowski Marian 184, 185

Mielcarek Kazimierz 55, 56, 60, 61, 155

Marszał Jan 123

Mucha Jan 131

Miller Kazimierz 186, 187, 188, 189, 190, 191, 192, 193, 194, 195, 196, 197, 198, 199

Nowicki Tadeusz 27, 28, 29, 48, 49, 50, 51, 52, 53, 54

Pytel Zygmunt 20, 21

Potok Roman 114, 115, 124, 132, 133, 134, 135

Przybylski Józef 76, 77, 78, 79

Pietrzykowski Marian 12, 62

Rzepka Emilia 156, 167, 170

Rękoś Feliks 97, 98, 96, 99, 100, 101, 102, 103, 104, 105, 106, 107,

108, 109, 110, 111, 112, 113, 118, 119, 121, 124, 130

Stawik Tadeusz 172

Socha Rafał 178, 179, 180, 181, 182

Szklarz Łucja 24, 25

Szymański Leopold 15, 16, 17, 19

Szurek Jan 63

Świątkowski Tadeusz 120

Tranikowski Artur 157

Tomczyk Joanna. 160

Więcek Danuta 59, 66, 69, 72, 73, 74, 75

Więcek Henryk 36, 36a

Wasilewska Danuta 81

Wechmann Zenon 71

Anonimowe 163, 164, 165, 177

Zestawienie Harcerskich Miejsc Pamięci

według miejscowości i ich rodzaju

L.p.

Miejscowość

pomnik

tablica

ulica

gmach

plac

grób

izba

muzeum

razem

1

Babiak

 

1

 

 

 

 

 

 

1

2

Buk

1

1

1

 

 

5

 

 

8

3

Błażejewo

1

 

 

 

 

 

 

 

1

4

Czempiń

 

2

1

 

 

 

 

 

3

5

Dzierzbiń

 

1

 

1

 

 

 

 

2

6

Dębowo

 

 

 

 

 

1

 

 

1

7

Gniezno

3

1

 

 

 

2

 

 

6

8

Grodzisk Wlkp.

 

1

 

 

 

 

 

 

1

9

Gorzyce

1

 

 

 

 

 

 

 

1

10

Gołębin Stary

 

2

 

1

 

 

 

 

3

11

Jarocin

 

1

 

 

 

 

 

 

1

12

Koło

 

1

 

 

 

3

 

 

4

13

Konin

1

2

5

 

 

6

 

 

14

14

Kłodawa

 

 

 

 

 

1

 

 

1

15

Kórnik

1

 

 

 

 

 

 

 

1

16

Kępno

 

 

 

 

 

1

 

 

1

17

Kłecko

 

1

 

 

 

1

 

 

2

18

Kościan

2

4

1

 

1

 

 

 

8

19

Kobylin

 

1

 

 

 

 

 

 

1

20

Leszno

1

1

 

 

 

19

 

 

21

21

Luboń

2

 

 

 

 

 

 

 

2

22

Oborniki Wlkp.

 

1

 

 

 

 

 

 

1

23

Opalenica

 

 

 

 

 

1

 

 

1

24

Ostrów Wlkp.

 

2

2

 

 

3

 

1

8

25

Ostrzeszów

1

1

9

 

 

4

 

 

15

26

Poniec

 

1

2

 

 

 

 

 

3

27

Piłka

 

 

 

 

 

1

 

 

1

28

Poznań

6

23

8

3

 

24

 

 

64

29

Rawicz

 

1

1

1

 

 

 

 

3

30

Rogoźno

1

1

 

 

 

1

 

 

3

31

Rydzyna

1

1

 

 

 

 

 

 

2

32

Stęszew

1

 

 

 

 

 

 

 

1

33

Stawiszyn

 

 

 

 

 

1

 

 

1

34

Swarzędz

1

1

1

 

 

2

 

 

5

35

Świniary

1

2

 

1

 

 

1

 

5

36

Środa

1

 

2

 

 

1

 

 

4

37

Turek

 

 

1

 

 

1

 

 

2

38

Września

1

1

1

 

 

 

 

 

3

 

razem

27

55

35

7

1

78

1

1

205